भारत ११४ राफेल लढाऊ विमाने खरेदीच्या तयारीत!

India will buy 114 Rafale aircraft भारताच्या हवाई संरक्षण क्षमतेला मोठे बळ देणाऱ्या एका महत्त्वाच्या टप्प्याकडे देश वाटचाल करत आहे. भारतीय हवाई दलासाठी फ्रान्सकडून ११४ राफेल लढाऊ विमाने खरेदी करण्याच्या प्रस्तावाला लवकरच अंतिम मंजुरी मिळण्याची शक्यता आहे. संरक्षण मंत्रालयाच्या येत्या उच्चस्तरीय बैठकीत या करारावर शिक्कामोर्तब होऊ शकते. या ऐतिहासिक कराराची एकूण किंमत सुमारे ३.२५ लाख कोटी रुपयांपर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे. हा करार मंजूर झाल्यास, तो भारताच्या आतापर्यंतच्या सर्वात मोठ्या संरक्षण खरेदी करारांपैकी एक ठरेल. सध्या हवाई दलाकडे ३६ राफेल विमाने कार्यरत आहेत, तर भारतीय नौदलासाठी २६ राफेल विमाने आधीच ऑर्डर करण्यात आली आहेत. नव्या करारानंतर भारताकडे एकूण १७६ राफेल लढाऊ विमाने असतील, ज्यामुळे हवाई दलाची ताकद लक्षणीयरीत्या वाढणार आहे.

 

 

 

 

 

या करारातील एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे ‘मेक इन इंडिया’ला मिळणारी चालना. बहुतांश राफेल विमाने भारतातच तयार करण्याचा प्रस्ताव असून, त्यामध्ये सुमारे ३० टक्के स्वदेशी घटकांचा वापर केला जाणार आहे. जरी मेक इन इंडिया धोरणानुसार ५० ते ६० टक्के स्वदेशी सामग्री अपेक्षित असली, तरीही संरक्षण क्षेत्रातील तांत्रिक गुंतागुंतीमुळे हा आकडा तुलनेने कमी ठेवण्यात आला आहे. तरीसुद्धा, भारतीय एरोस्पेस उद्योगासाठी ही मोठी संधी मानली जात आहे. टाटा सारख्या मोठ्या भारतीय कंपन्या या प्रकल्पात थेट सहभागी होण्याची शक्यता आहे. ‘ऑपरेशन सिंदूर’ दरम्यान राफेल विमानांनी दाखवलेल्या प्रभावी कामगिरीमुळेच या प्रस्तावाला वेग मिळाल्याचे सूत्रांचे म्हणणे आहे. या मोहिमेत राफेलने आपल्या अत्याधुनिक स्पेक्ट्रा इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर प्रणालीच्या मदतीने चिनी पीएल-१५ क्षेपणास्त्रांचा यशस्वी सामना केला होता. याच अनुभवाच्या आधारे हवाई दलाने अधिक राफेल विमाने ताफ्यात समाविष्ट करण्याचा निर्णय घेतल्याचे सांगितले जात आहे.

या नव्या राफेल विमानांमध्ये भारतीय शस्त्रास्त्रे आणि स्वदेशी प्रणाली समाविष्ट करण्याची मुभा भारत फ्रान्सकडून मागत आहे. मात्र, विमानांचा स्रोत कोड फ्रान्सकडेच राहणार असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. त्याचबरोबर, फ्रान्सकडून राफेलमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या एम-८८ इंजिनांसाठी भारतातच देखभाल, दुरुस्ती आणि ओव्हरहॉल म्हणजेच एमआरओ सुविधा उभारण्याची योजना आहे. डसॉल्ट एव्हिएशनने आधीच भारतात फ्रेंच लढाऊ विमानांच्या देखभालीसाठी एक युनिट सुरू केले असून, भविष्यात त्याचा विस्तार होण्याची शक्यता आहे. तांत्रिकदृष्ट्या राफेल हे अत्यंत प्रगत लढाऊ विमान मानले जाते. त्यामध्ये मेटेओर बियॉन्ड-व्हिज्युअल-रेंज क्षेपणास्त्रे, अत्याधुनिक इलेक्ट्रॉनिक युद्ध प्रणाली, प्रगत रडार आणि प्रभावी संप्रेषण यंत्रणा आहेत. स्पेक्ट्रा प्रणालीमुळे हे विमान शत्रूच्या रडारपासून बचाव करत लांब पल्ल्यावरील अनेक लक्ष्ये शोधू शकते. त्याचे रडार एकाच वेळी १०० किलोमीटरच्या परिसरातील सुमारे ४० लक्ष्ये ओळखण्यास सक्षम आहे.

कामगिरीच्या बाबतीतही राफेल आघाडीवर आहे. हे विमान अवघ्या एका मिनिटात १८,००० फूट उंची गाठू शकते आणि सलग १० तासांपर्यंत उड्डाण करण्याची क्षमता त्याच्याकडे आहे. त्यामुळे सीमावर्ती भागातील आव्हाने, दीर्घकालीन मोहिमा आणि बहुआयामी युद्धपरिस्थितीत राफेल हवाई दलासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे. एकूणच, हा प्रस्तावित करार भारताच्या संरक्षण सज्जतेला नवे बळ देणारा आणि स्वदेशी संरक्षण उद्योगाला चालना देणारा ठरणार आहे.