श्रद्धा, आनंद आणि आशीर्वादाचा संगम...धर्मनाथ बीज

Dharmanath Beeja माघ महिन्यातील शुद्ध द्वितीया तिथीला नाथपंथीय समाजात धर्मनाथ बीज म्हणून साजरा केला जातो. या दिवशी श्री गोरक्षनाथांनी धर्मनाथास विशेष अनुग्रह देऊन नाथ दीक्षा दिली होती. त्या प्रसंगी सर्व देवी-देवतांना आमंत्रित करण्यात आले होते आणि प्रयाग क्षेत्रातील नागरिकांचा मोठा मेळावा झाला होता. या दिवशी भव्य अन्नदानही करण्यात आले होते आणि श्री गोरक्षनाथांनी स्वतःच्या हातांनी उपस्थित सर्व लोकांना प्रसाद वितरित केला होता. त्यामुळे या दिवशी नाथपंथीय समाजात अत्यंत आनंद व श्रद्धा अनुभवली जाते.

 

 

 

गोरक्षनाथांच्या ‘किमयागिरी’ या ग्रंथात उल्लेख आहे की, धर्मनाथ बीजाच्या दिवशी व्रत करणाऱ्यांच्या घरी दोष, रोग, दारिद्र्य आणि विघ्न येत नाहीत. अशा व्यक्तींचे जीवन आनंदी, समृद्ध आणि शांततेने परिपूर्ण राहते, आणि त्यांच्याशी लक्ष्मीदेवी वास्तव्य करते, अशी श्रद्धा आहे. धर्मनाथ बीजाची पारंपरिक कथा सांगते की, प्रयाग क्षेत्रात त्रीविक्रम राजाच्या मृत्यूनंतर त्याच्या शरीरात प्रवेश केलेला गुरु मच्छीद्रनाथ १२ वर्षे राज्य सांभाळला आणि त्याचा पुत्र धर्मराज यांना १२ व्या वर्षी गोरक्षनाथांनी नाथ दीक्षा दिली. त्या दिवशीपासून ही तिथी दरवर्षी धर्मनाथ बीज म्हणून साजरी केली जाते.

 

धर्मनाथ बीजाचा उत्सव फक्त धार्मिक महत्त्वाचा नाही, तर नाथपंथीय समाजासाठी सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक दृष्ट्या अत्यंत मौल्यवान आहे. या दिवशी भक्तगण नाथ मंदिरात किंवा घरात नाथांचे प्रतिमा पूजन करतात, हार आणि पुष्प अर्पण करतात, धुप आणि दीप दाखवतात, तसेच भक्तीसार ग्रंथाचा ३४ वा अध्याय पठण करतात. नैवेद्य दाखवून नाथांची आरती करणे आणि शक्य असल्यास अन्नदान करणे हा या उत्सवाचा अविभाज्य भाग आहे. पारंपरिक नैवेद्यांमध्ये ज्वारीचे पिठ, आंबील, घेवडीची भाजी, हरभऱ्याच्या घुगऱ्या, मलिदा, वडे इत्यादींचा समावेश असतो.

 

धर्मनाथ बीजाचा उत्सव समाजात एकात्मता आणि धार्मिक श्रद्धा वाढवण्यास मदत करतो. या दिवशी भक्तांचे मनोबल वृद्धिंगत होते, धार्मिक व्रतपालनाचा संदेश दिला जातो आणि संपूर्ण समाजात आनंद आणि शांतता प्रसारित होते. धर्मनाथ बीज हा उत्सव नाथपंथीय जीवनशैलीतील एक महत्त्वपूर्ण घटक आहे, जो श्रद्धा, आध्यात्मिकता आणि सामाजिक सुसंवाद या तिन्हीं बाबींना उजाळा देतो.