भारताच्या संरक्षण निर्यातीला नवे बळ; आर्मेनियासाठी ‘पिनाका’ रॉकेटची पहिली खेप रवाना

pinaka rockets भारताने संरक्षण क्षेत्रातील निर्यातीत मोठी झेप घेतली असून, ‘पिनाका’ गाईडेड रॉकेट सिस्टीमची पहिली खेप आर्मेनियासाठी रवाना करण्यात आली आहे. संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी रविवारी नागपूर येथील सोलर डिफेन्स अँड एरोस्पेस लिमिटेडच्या उत्पादन केंद्रातून या ऐतिहासिक निर्यातीला हिरवा झेंडा दाखवला.

 

 

 

पिनाका मल्टी-बॅरल रॉकेट लाँचर ही प्रणाली अचूकता आणि लांब पल्ल्याच्या माऱ्यासाठी ओळखली जाते. सध्या उपलब्ध असलेले प्रकार ७५ किलोमीटरपर्यंत लक्ष्य भेदू शकतात, तर अलीकडेच चाचणी यशस्वी ठरलेल्या नव्या आवृत्तीची मारक क्षमता तब्बल १२० किलोमीटरपर्यंत आहे. भारतीय सैन्यासाठी सामर्थ्यवर्धक ठरलेली ही प्रणाली आता आंतरराष्ट्रीय बाजारातही भारताची ओळख मजबूत करत आहे.

यावेळी बोलताना संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी सांगितले की, पिनाका क्षेपणास्त्रांची निर्यात सुरू होणे ही भारतीय संरक्षण उद्योगासाठी अभिमानाची बाब आहे. “भारत आता केवळ संरक्षण साहित्य आयात करणारा देश राहिलेला नाही, तर वेगाने निर्यातदार देश म्हणून पुढे येत आहे,” असे त्यांनी ठामपणे नमूद केले. दहा वर्षांपूर्वी भारताची संरक्षण निर्यात १,००० कोटी रुपयांपेक्षाही कमी होती. आज ती विक्रमी २४,००० कोटी रुपयांवर पोहोचली आहे. त्याचबरोबर देशांतर्गत संरक्षण उत्पादनही २०१४ मधील ४६,४२५ कोटी रुपयांवरून वाढून १.५१ लाख कोटी रुपयांपर्यंत गेले आहे.

संरक्षण क्षेत्रातील या प्रगतीत खाजगी उद्योगांचा सहभाग अत्यंत महत्त्वाचा ठरल्याचे संरक्षणमंत्र्यांनी स्पष्ट केले. खाजगी कंपन्यांच्या योगदानामुळेच पिनाकासारख्या अत्याधुनिक शस्त्र प्रणाली विकसित होऊन जागतिक स्तरावर भारताची विश्वासार्हता वाढली आहे, असे त्यांनी सांगितले.

सप्टेंबर २०२२ मध्ये भारत आणि आर्मेनिया यांच्यात सुमारे २,००० कोटी रुपयांचा (अंदाजे २५० दशलक्ष डॉलर) संरक्षण करार झाला होता. या करारात चार पिनाका मल्टी-बॅरल रॉकेट लाँचर बॅटरी, अँटी-टँक रॉकेट, दारूगोळा तसेच इतर लष्करी उपकरणांचा समावेश आहे. मार्गदर्शित (गाईडेड) रॉकेटमुळे अचूक प्रहार क्षमता अधिक प्रभावी झाली आहे.

या कराराअंतर्गत अनगाईडेड पिनाका सिस्टीमची डिलिव्हरी जुलै २०२३ पासून सुरू झाली आणि नोव्हेंबर २०२४ पर्यंत ती पूर्ण झाली. आता नागपूर येथून गाईडेड पिनाका रॉकेटची पहिली खेप पाठवण्यात आली असून, हा टप्पा आर्मेनियासाठी तसेच भारतासाठीही महत्त्वाचा मानला जात आहे.

पिनाका प्रणालीची सुरुवातीची रेंज ३७.५ किलोमीटर इतकी होती. कालांतराने सातत्याने सुधारणा करत एप्रिल २०२२ मध्ये ७५ किलोमीटरहून अधिक रेंज असलेली पिनाका एमके-आय एन्हान्स्ड (EPRS) आवृत्ती यशस्वीपणे चाचणी घेऊन सैन्यात दाखल करण्यात आली.

डिसेंबर २०२५ मध्ये १२० किलोमीटर रेंजच्या नव्या रॉकेटची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली.pinaka rockets हे रॉकेट सध्याच्या ४० किमी आणि ७५+ किमी क्षमतेच्या लाँचर्सवरूनही डागता येणार आहे. लष्कर आता सुमारे २,५०० कोटी रुपयांच्या मोठ्या खरेदी प्रस्तावावर विचार करत आहे.

आर्मेनिया हा पिनाका सिस्टीमचा पहिला निश्चित परदेशी खरेदीदार असला, तरी इतर देशांचाही या प्रणालीकडे कल वाढत आहे. आग्नेय आशियातील काही राष्ट्रे तसेच फ्रान्ससारखे युरोपीय देशही पिनाकामध्ये रस दाखवत आहेत. संरक्षण क्षेत्रात भारत एक विश्वासार्ह आणि सक्षम निर्यातदार म्हणून पुढे येत असून, पिनाका रॉकेट सिस्टीम हे त्या यशाचे ठळक उदाहरण ठरत आहे.