या टायगर रिझर्वमध्ये ११ वर्षांत ११ वाघ-वाघिणींना ‘जन्मठेपेची शिक्षा’

pilibhit-tiger-reserve पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्पाने (पीटीआर) आज केवळ रोहिलखंडमध्येच नव्हे तर जागतिक स्तरावर वाघ पाहण्यासाठी आणि पर्यटनासाठी एक वेगळी प्रतिष्ठा मिळवली आहे. येथील पर्यटकांना वाघ पाहण्याची जवळजवळ हमी दिली जाते. या प्रकल्पाचा आणखी एक पैलू आहे जो फार कमी लोकांना माहिती आहे. येथील काही वाघांना जंगलातून वाचवल्यानंतर त्यांचे स्वातंत्र्य परत मिळू शकले नाही आणि त्यांना प्राणीसंग्रहालयात जीवन जगावे लागले.

 

 

पीटीआरमधील वाघांचा स्वभाव इतर व्याघ्र प्रकल्पांपेक्षा काहीसा वेगळा असल्याचे म्हटले जाते. अनेक वाघ मानवी वस्तीजवळ राहूनही मानवांना हानी पोहोचवत नाहीत. pilibhit-tiger-reserve तथापि, काही प्रकरणांमध्ये, अनधिकृत पर्यटकांवर हल्ले झाल्याची नोंद झाली आहे. अशा प्रकरणांमध्ये, वन विभागाला वाघांना वाचवावे लागले आहे आणि त्यांचे स्थलांतर करावे लागले आहे. म्हणूनच, गेल्या ११ वर्षांत, ११ वाघ आणि वाघिणींना प्राणीसंग्रहालयात पाठवावे लागले आहे, ही पद्धत वन विभागाच्या भाषेत "जन्मठेपेची शिक्षा" म्हणून ओळखली जाते. पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्पाच्या आकडेवारीनुसार, २०१४ मध्ये राखीव घोषित झाल्यापासून एकूण २६ बचाव मोहिमा राबवण्यात आल्या आहेत. या मोहिमांमध्ये, पाच शावकांसह एकूण २३ वाघ आणि वाघिणींना पकडण्यात आले. सहा बिबटे देखील पकडण्यात आले. सुटका केलेल्या वाघांपैकी १२ वाघांना देखरेख आणि तपासणीनंतर पुन्हा जंगलात सोडण्यात आले. तथापि, इतर ११ वाघ आणि वाघिणी जंगलात परत येऊ शकल्या नाहीत. त्यांना "जन्मठेपेची शिक्षा" भोगण्यासाठी विविध प्राणीसंग्रहालयात पाठवण्यात आले.

पकडल्यानंतर, ११ वाघ आणि वाघिणींना लखनऊ, गोरखपूर आणि कानपूर येथील प्राणीसंग्रहालयात पाठवण्यात आले. ते सर्व आता तेथे मजबूत जाळ्या आणि सीमा भिंतींच्या मागे राहत आहेत. pilibhit-tiger-reserve गोरखपूरला पाठवण्यात आलेला पीटीआरचा प्रसिद्ध केसरी वाघ आजारामुळे मरण पावला आहे. अलीकडेच कानपूरला पाठवण्यात आलेला एक वाघ सध्या तेथे पर्यटकांना आकर्षित करत आहे. पीटीआरकडून कानपूर प्राणीसंग्रहालयात पाठवण्यात आलेल्या वाघाचे नाव 'बधिरा' ठेवण्यात आले आहे. असे म्हटले जाते की बधिरा उघडपणे सार्वजनिक ठिकाणी दिसतो. त्याची चाल आणि वागणूक पर्यटकांना खूप प्रभावित करते. प्राणीसंग्रहालयात येणारे पर्यटक प्रथम बधिराला पाहण्याची इच्छा व्यक्त करतात.