साधी डोकेदुखी की मायग्रेन? ओळखा फरक!

a-simple-headache-or-a-migraine डोकेदुखी कधी साधी असते तर कधी मायग्रेनचे लक्षण असू शकते. डोक्यात होणाऱ्या वेदनांकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते. मात्र, डोकेदुखीची तीव्रता, वेदना होण्याची पद्धत आणि त्यासोबत जाणवणारी इतर लक्षणे यांवरून या दोन्ही प्रकारांमध्ये फरक ओळखण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे योग्य वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन उपचार करणे महत्त्वाचे ठरते. फोर्टिस हॉस्पिटल, मानेसर येथील न्यूरोलॉजी विभागाचे वरिष्ठ सल्लागार डॉ. संकल्प मोहन यांनी सामान्य डोकेदुखी आणि मायग्रेन यांमधील फरक समजून घेण्याचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे.

सामान्य डोकेदुखीचा एक प्रमुख प्रकार म्हणजे तणावामुळे होणारी डोकेदुखी. यामध्ये डोक्याच्या दोन्ही बाजूंना दाब जाणवतो किंवा डोके घट्ट आवळल्यासारखे वाटते. डोक्याभोवती एखादा घट्ट पट्टा बांधल्याची जाणीव होणे हे या प्रकारातील एक सामान्य लक्षण आहे. अशा डोकेदुखीमध्ये वेदना सहसा सौम्य किंवा मध्यम स्वरूपाच्या असतात. दैनंदिन हालचाली केल्याने त्या नेहमीच वाढतात असे नाही. याशिवाय मान आणि खांद्यांमधील स्नायू ताणले जाणे किंवा आखडल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात. थकवा, मानसिक तणाव आणि अपुरी झोप यांसारख्या कारणांमुळे डोकेदुखी उद्भवू शकते.

मायग्रेन हा मज्जासंस्थेशी संबंधित विकार आहे. यामध्ये डोक्याच्या एका बाजूला ठणकणारी वेदना होणे सामान्य असले, तरी काही रुग्णांना डोक्याच्या दोन्ही बाजूंनाही त्रास जाणवू शकतो. ही वेदना तीव्र असू शकते आणि चालणे, जिने चढणे किंवा इतर शारीरिक हालचालींमुळे अधिक वाढू शकते. मायग्रेनचा त्रास केवळ डोकेदुखीपुरता मर्यादित राहत नाही. यासोबत मळमळ, उलट्या तसेच प्रकाश आणि मोठ्या आवाजाचा त्रास होऊ शकतो. काही रुग्णांना दैनंदिन कामे करणेही कठीण जाते. त्यामुळे सामान्य डोकेदुखीच्या तुलनेत मायग्रेनचा व्यक्तीच्या दिनचर्येवर अधिक परिणाम होऊ शकतो.

मायग्रेनचा त्रास वारंवार होत असल्यास काम, अभ्यास, झोप आणि सामाजिक जीवनावर परिणाम होऊ शकतो. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माहितीनुसार, २०२१ मध्ये मायग्रेन हा मज्जासंस्थेशी संबंधित विकारांच्या प्रमुख कारणांपैकी एक होता. यावरून या समस्येचे गांभीर्य लक्षात येते. डोकेदुखी वारंवार होत असेल, तिची तीव्रता वाढत असेल किंवा दैनंदिन कामांमध्ये अडथळा निर्माण होत असेल, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी डोकेदुखीचे नेमके कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

अचानक सुरू झालेली अत्यंत तीव्र डोकेदुखी, बोलताना अडचण येणे, शरीराच्या एखाद्या भागात अशक्तपणा जाणवणे, दृष्टी धूसर होणे, दृष्टीमध्ये अचानक बदल होणे किंवा डोकेदुखीसोबत ताप येणे ही लक्षणे गंभीर समस्येची संकेत असू शकतात. अशा वेळी तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी. सामान्य डोकेदुखी आणि मायग्रेन यांची लक्षणे काही प्रमाणात सारखी असू शकतात. त्यामुळे केवळ वेदनेच्या ठिकाणावरून किंवा तीव्रतेवरून स्वतः निदान न करता, लक्षणांचे स्वरूप आणि वारंवारता लक्षात घेऊन तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.