नवरात्रीत कन्यापूजन करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा

Kanya Pujan during Navrat शारदीय नवरात्रीमध्ये दुर्गामातेच्या उपासनेसोबत कन्यापूजनालाही विशेष महत्त्व दिले जाते. लहान मुलींमध्ये देवीशक्तीचे प्रतीक पाहून त्यांचा सन्मान करण्याची ही परंपरा महाष्टमी किंवा महानवमीच्या दिवशी अनेक घरांमध्ये पाळली जाते. यंदा १९ ऑक्टोबर रोजी अष्टमी आणि नवमी तिथी येत असल्याने कन्यापूजन नेमके कोणत्या दिवशी करावे, याबाबत भाविकांमध्ये संभ्रम आहे. प्रचलित धार्मिक मान्यतेनुसार, दोन ते दहा वर्षे वयोगटातील मुली कन्यापूजनासाठी योग्य मानल्या जातात. या पूजेमध्ये मुलींचे चरण पूजणे, त्यांना भोजन किंवा प्रसाद देणे आणि भेटवस्तू अथवा दक्षिणा देऊन त्यांचा सन्मान करणे, अशा परंपरांचा समावेश होतो. या विधीमागे बालिकांमधील देवीशक्तीचे दर्शन घेणे आणि स्त्रीशक्तीबद्दल आदर व्यक्त करणे, ही भावना असल्याचे मानले जाते.

 

 

 

 

देवी भागवत पुराणाशी संबंधित प्रचलित धार्मिक वर्णनानुसार, कन्येच्या वयानुसार तिला देवीच्या विशिष्ट स्वरूपाचे प्रतीक मानले जाते. दोन वर्षांच्या मुलीला कुमारी, तीन वर्षांच्या मुलीला त्रिमूर्ती, चार वर्षांच्या मुलीला कल्याणी, पाच वर्षांच्या मुलीला रोहिणी आणि सहा वर्षांच्या मुलीला कालिका स्वरूप मानण्याची परंपरा आहे. त्याचप्रमाणे सात वर्षांच्या मुलीला चंडिका, आठ वर्षांच्या मुलीला शाम्भवी, नऊ वर्षांच्या मुलीला दुर्गा आणि दहा वर्षांच्या मुलीला सुभद्रा स्वरूप मानले जाते. या स्वरूपांच्या पूजनातून देवीच्या विविध शक्तींचे स्मरण केले जाते. मात्र, प्रदेशानुसार आणि धार्मिक परंपरेनुसार या स्वरूपांच्या नावांमध्ये किंवा पूजेच्या पद्धतींमध्ये काही फरक आढळू शकतो. त्यामुळे कन्यापूजन करताना आपल्या कुटुंबातील परंपरा आणि धार्मिक मान्यतांनाही महत्त्व दिले जाते.

 

 

कन्यापूजनासाठी अष्टमी किंवा नवमी यांपैकी कोणता दिवस निवडायचा, हे प्रामुख्याने घरातील कुलाचार आणि स्थानिक पंचांगानुसार ठरवले जाते. काही कुटुंबांमध्ये महाष्टमीला, तर काही ठिकाणी महानवमीला हा विधी केला जातो. पूजेसाठी मुलींना आदराने आमंत्रित करून त्यांचे पूजन केले जाते आणि त्यानंतर भोजन, प्रसाद, भेटवस्तू किंवा दक्षिणा देऊन त्यांचा सन्मान केला जातो. नऊ कन्या उपलब्ध नसल्यास उपलब्ध मुलींचे श्रद्धेने पूजन करण्याची प्रथाही काही ठिकाणी आहे. कन्यापूजनाचा मुख्य उद्देश केवळ धार्मिक विधी पूर्ण करणे नसून मुलींप्रती आदर, प्रेम आणि सन्मान व्यक्त करणे हा आहे. त्यामुळे पूजेतील परंपरांचे पालन करण्यासोबतच मुलींना सन्मानाची वागणूक देणे, हाच या उत्सवाचा महत्त्वाचा संदेश मानला जातो.