नागपूर ते पंजाब... चार राज्यांचा प्रवास; ७७ वर्षीय बाबुरामांना पुन्हा मिळाली कुटुंबाची माया!

memory loss विस्मरणामुळे हरवलेली वाट, अनोळखी शहरातील दिवस आणि कुटुंबापासून दुरावल्याची वेदना... वयाच्या ७७ व्या वर्षी आयुष्याच्या या कठीण वळणावर उभ्या असलेल्या बाबुराम यांच्या आयुष्यात अखेर आनंदाचा क्षण आला. चार राज्यांचा प्रवास करीत नागपूरपर्यंत पोहोचलेल्या या ज्येष्ठ नागरिकाला आस्था पुनर्वसन निवारा गृहाच्या संवेदनशील पुढाकारामुळे पुन्हा आपल्या कुटुंबाची माया अनुभवता आली. तब्बल काही काळ कुटुंबापासून दूर राहिलेल्या बाबुराम यांची १५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पंजाबमधील त्यांच्या मूळ गावी कुटुंबीयांशी पुनर्भेट घडवून आणण्यात आली. केवळ एका व्यक्तीला घरी पोहोचविण्यापुरता हा प्रवास मर्यादित नव्हता, तर माणुसकीच्या नात्याने हरवलेल्या आयुष्याला पुन्हा घराचा आधार मिळवून देण्याचा हा भावस्पर्शी प्रयत्न ठरला.

 

नागपूर महानगरपालिकेच्या समाज विकास विभागांतर्गत केंद्र शासन पुरस्कृत भिक्षेकरी पुनर्वसन प्रकल्पात सह्याद्री फाउंडेशनद्वारे आस्था पुनर्वसन निवारा गृह चालविण्यात येते. याच निवारा गृहाच्या प्रयत्नांमुळे बाबुराम यांना पुन्हा आपल्या माणसांपर्यंत पोहोचता आले.

बाबुराम यांना पाचपावली पोलीस ठाण्याच्या माध्यमातून आस्था पुनर्वसन निवारा गृहात दाखल करण्यात आले होते. त्या वेळी त्यांची मानसिक स्थिती अस्थिर होती. विस्मरणाच्या समस्येमुळे ते वारंवार परिसरात भटकत असत. सुरुवातीच्या काळात आरडाओरडा करणे, अस्वस्थ राहणे आणि इतरांशी वाद होण्याचे प्रसंगही घडत होते. अशा परिस्थितीत त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेण्याबरोबरच त्यांना सुरक्षित वातावरण, समुपदेशन आणि आवश्यक आधार देण्याचे आव्हान निवारा गृहासमोर होते. बाबुराम यांच्यासाठी हा प्रसंग पहिल्यांदाच घडला नव्हता. यापूर्वीही विस्मरणामुळे ते राजस्थान आणि पंजाब परिसरात भरकटले होते. त्या वेळी त्यांच्या कुटुंबीयांनी शोध घेऊन त्यांना पुन्हा घरी आणले होते. मात्र, विस्मरणाच्या समस्येमुळे ते पुन्हा घरापासून दूर गेले. प्रवास करता करता चार राज्यांचा टप्पा पार करीत ते नागपुरात पोहोचले. आपल्या घराचा पत्ता आणि कुटुंबीयांपर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग हरवलेल्या बाबुराम यांच्यासाठी नागपूर हे अनोळखी शहर ठरले.

आस्था पुनर्वसन निवारा गृहात दाखल झाल्यानंतर बाबुराम यांच्या दैनंदिन गरजा, आरोग्य आणि मानसिक स्थितीकडे विशेष लक्ष देण्यात आले. त्यांचे समुपदेशन सुरू असतानाच त्यांच्या कुटुंबीयांचा शोध घेण्याचे प्रयत्नही करण्यात आले. निवारा गृहाचे व्यवस्थापक वैभव बागडे यांनी या प्रकरणाचे गांभीर्य लक्षात घेऊन अजनी पोलीस ठाण्याच्या मिसिंग विभागातील रुखसार शेख यांच्याशी संपर्क साधला. बाबुराम यांच्याबाबत उपलब्ध असलेली माहिती पोलिसांना देण्यात आली. त्यानंतर संबंधित पोलीस यंत्रणेच्या सहकार्याने पंजाबमधील त्यांच्या कुटुंबीयांचा शोध घेण्याची प्रक्रिया सुरू झाली. काही दिवसांच्या प्रयत्नांनंतर अखेर कुटुंबीयांशी संपर्क प्रस्थापित झाला. बाबुराम नागपुरातील आस्था पुनर्वसन निवारा गृहात सुरक्षित असल्याची माहिती मिळताच त्यांना पुन्हा भेटण्याचा मार्ग मोकळा झाला. आवश्यक माहितीची पडताळणी करून त्यांना त्यांच्या मूळ गावी पोहोचविण्याचे नियोजन करण्यात आले.

कुटुंबाचा शोध लागल्यानंतर बाबुराम यांना केवळ प्रवासाची व्यवस्था करून सोडून देण्याऐवजी प्रत्यक्ष त्यांच्या घरी पोहोचविण्याचा निर्णय घेण्यात आला. आस्था पुनर्वसन निवारा गृहाचे सामाजिक कार्यकर्ते तुषार रामचंद्रजी हुकरे यांनी रेल्वेने त्यांच्यासोबत प्रवास केला. नागपूरपासून पंजाबपर्यंतचा हा प्रवास बाबुराम यांच्यासाठी पुन्हा आपल्या माणसांपर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग ठरला. १५ ऑक्टोबर रोजी बाबुराम यांना त्यांच्या मूळ गावी नेऊन कुटुंबीयांच्या स्वाधीन करण्यात आले. यावेळी कुटुंबीयांचेही समुपदेशन करण्यात आले, जेणेकरून बाबुराम यांची पुढील काळात योग्य काळजी घेता येईल. विस्मरणामुळे पुन्हा भरकटण्याची शक्यता लक्षात घेता, कुटुंबीयांना त्यांच्याशी संबंधित आवश्यक काळजी आणि जबाबदाऱ्यांबाबत मार्गदर्शन करण्यात आले. अशा प्रकारे कुटुंबीयांचा शोध घेण्यापासून ते प्रत्यक्ष घरी पोहोचविण्यापर्यंतची संपूर्ण प्रक्रिया संवेदनशीलतेने पार पाडण्यात आली.

रस्त्यावर भरकटलेल्या, कुटुंबापासून दुरावलेल्या आणि आधाराची गरज असलेल्या व्यक्तींना सुरक्षित निवारा देणे, त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे, समुपदेशन करणे आणि शक्य असेल तेव्हा कुटुंबीयांशी पुनर्भेट घडवून आणणे, हे पुनर्वसन कार्याचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे. बाबुराम यांचे परिवार मिलन या कार्याचे जिवंत उदाहरण ठरले आहे.

या उपक्रमासाठी सह्याद्री फाउंडेशनचे संचालक देवेंद्र श्रीसागर यांचे मार्गदर्शन लाभले. आस्था निवारा गृहाचे अधीक्षक गौतम नागरे, व्यवस्थापक वैभव बागडे, सामाजिक कार्यकर्ते तुषार रामचंद्र हुकरे, काळजीवाहक कार्तिक कोडवते व अनंता नागोसे, डॉ. अमिषा केसरे, समुपदेशक संजना मडकाम, परिचारिका योगिता भूमकर आणि इतर कर्मचाऱ्यांनी सहकार्य केले. अजनी पोलीस ठाण्याच्या मिसिंग विभागासह संबंधित पोलीस यंत्रणेचेही महत्त्वपूर्ण योगदान लाभले.

चार राज्यांचा प्रवास, अनोळखी शहरातील वास्तव्य आणि कुटुंबापासून दुरावण्याचे दुःख मागे टाकून बाबुराम पुन्हा आपल्या माणसांमध्ये पोहोचले. त्यांच्या या पुनर्भेटीने एक गोष्ट अधोरेखित केली—माणूस हरवला तरी त्याच्यापर्यंत पोहोचण्याची माणुसकीची वाट कधीच बंद होत नाही.