एससीओ बैठकीसाठी भारताची पाकिस्तान भेट

India's visit to Pakistan for the SCO meeting नवी दिल्लीचे सचिन पराशर यांच्या वृत्तानुसार, उच्चस्तरीय बैठकांचे वेळापत्रक निश्चित करण्यासाठी इस्लामाबाद येथे पार पडलेल्या एससीओ राष्ट्रीय समन्वयकांच्या बैठकीत भारताच्या सहभागामुळे राजकीय वर्तुळात अनेक तर्कवितर्क सुरू झाले आहेत. या घडामोडीमुळे आता सर्वात मोठा प्रश्न हा निर्माण झाला आहे की, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी पुढील वर्षी होणाऱ्या राष्ट्रप्रमुखांच्या शिखर परिषदेसाठी पाकिस्तानचा दौरा करणार का. २०१७ मध्ये युरेशियन गटाचे पूर्ण सदस्य झाल्यापासून भारताने आजवर आयोजित सात प्रत्यक्ष शिखर परिषदांपैकी केवळ एकाच परिषदेत भाग घेतलेला नाही. अधिकाऱ्यांच्या मते, पूर्वीच्या उपस्थितीवरून ते पाकिस्तानमधील कोणत्याही बहुपक्षीय कार्यक्रमात सहभागी होतीलच असे निश्चितपणे सांगता येत नाही, कारण भारताने पाकिस्तानला नेहमीच दहशतवादाला उघडपणे प्रोत्साहन देणारा देश मानले आहे.

 

 

या आठवड्यात भारताचे अतिरिक्त सचिव आलोक दिमरी यांनी राष्ट्रीय समन्वयकांच्या बैठकीसाठी पाकिस्तानचा दौरा केला. भारताची ही पाकिस्तानमधील भेट या गोष्टीवर प्रकाश टाकते की चीन आणि रशियाचे वर्चस्व असलेला एससीओ गट भारत-पाकिस्तान यांच्यातील तणावापासून कसा अलिप्त राहिला आहे, जरी सार्कची प्रादेशिक चौकट अशी अलिप्त राहिलेली नसली तरीही. तथापि, पंतप्रधान मोदींच्या पाकिस्तान दौऱ्याबाबत अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी भारत सरकार पाकिस्तानकडून सीमापार दहशतवादाला मिळणाऱ्या सततच्या पाठिंब्याचा गांभीर्याने विचार करेल, असे स्पष्ट अधिकृत सूत्रांनी म्हटले आहे. मुख्य शिखर परिषदेपूर्वी आयोजित केल्या जाणाऱ्या संरक्षण आणि परराष्ट्र मंत्र्यांच्या बैठकांनाही हेच निकष लागू होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. कोणत्याही अर्थपूर्ण संवादासाठी अनुकूल वातावरण तयार करण्यासाठी भारताची पाकिस्तानकडून सीमापार दहशतवादाविरोधात ठोस आणि अपरिवर्तनीय कारवाईची मागणी आहे. या आठवड्यातील बैठकीनंतर पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ लवकरच सर्व सदस्य देशांच्या नेत्यांना पत्र लिहून त्यांना आगामी एससीओ राष्ट्रप्रमुखांच्या शिखर परिषदेसाठी अधिकृत आमंत्रण पाठवणार आहेत.

 

 

 

 

यापूर्वी शाहबाज शरीफ यांनी पंतप्रधान मोदींना २०२४ मध्ये इस्लामाबाद येथे होणाऱ्या राष्ट्रप्रमुखांच्या शिखर परिषदेसाठी आमंत्रित केले होते, परंतु त्यावेळी भारताने परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांना पाठवले होते, जे सहसा या बैठकीत भारताचे प्रतिनिधित्व करतात. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी हे एससीओची सर्वोच्च निर्णय घेणारी संस्था असलेल्या राष्ट्रप्रमुखांच्या परिषदेच्या बैठकांमध्ये वेळोवेळी सहभागी होत आले आहेत, ज्या बैठका एससीओचे अध्यक्षपद भूषवणाऱ्या देशांमध्ये आळीपाळीने दरवर्षी आयोजित केल्या जातात. गेल्या महिन्यात बिश्केक शिखर परिषदेत पाकिस्तानने किर्गिझस्तानकडून अधिकृतपणे अध्यक्षपद स्वीकारले आहे. पंतप्रधान मोदी २०२४ च्या कझाकस्तान शिखर परिषदेला उपस्थित राहिले नसले, तरी पाकिस्तानला भेट देण्याचा निर्णय घेताना भारत पाकिस्तान-पुरस्कृत दहशतवाद आणि इतर अनेक भू-राजकीय बाबींचा विचार करणार आहे. शांघाय सहकार्य संघटनेतील (SCO) भारताच्या सक्रिय सहभागामुळे चीनसोबतचे द्विपक्षीय संबंध सामान्य होण्यास मदत होते आणि रशियासोबतचे सामरिक व दीर्घकालीन संबंधही मजबूत राहतात.

 

 

दहशतवादविरोधी आणि सुरक्षा सहकार्य हे नवी दिल्लीच्या या गटासोबतच्या सहभागामागील एक अत्यंत प्रमुख कारण राहिले आहे. यामुळे भारताला मध्य आशियाई संपर्क वाढवण्यास, अफगाणिस्तानमधील प्रादेशिक सुरक्षा सुधारण्यास तसेच आपली सामरिक स्वायत्तता अधिक मजबूत करण्यास मोठी मदत होते. दरम्यान, या दौऱ्यादरम्यान भारतीय राजनयिक आलोक दिमरी यांचे पाकिस्तानात अत्यंत हार्दिक स्वागत करण्यात आले असून, एका अधिकृत छायाचित्रात ते पाकिस्तानचे उपपंतप्रधान आणि परराष्ट्र मंत्री इशाक दार यांच्या शेजारी उभे असलेले दिसत आहेत. अतिरिक्त सचिव आलोक दिमरी यांनी स्पष्ट केले की, राष्ट्रीय समन्वयकांनी संपर्क, व्यापार आणि वाहतुकीवर विशेष लक्ष केंद्रित करून, समान कल्याण आणि समृद्धीसाठी एक संपूर्ण कार्यक्रम निश्चित केला आहे, जो वर्षभर चालणार असून इस्लामाबाद शिखर परिषदेने त्याची सांगता होईल.