पतंजली जतन करतेय् भारताचा वनस्पती वारसा
१०० पेक्षा जास्त नवीन वनस्पतींच्या नोंदी स्थापित
Total Views |
हरिद्वार,
patanjali-ayurved-विज्ञान जगतातील काही यश फार गाजावाजा करत नाहीत, पण ते आपले काम प्रभावीपणे करतात. असेच एक नाव आहे पतंजली संशोधन संस्था आहे. या संस्थेच्या शास्त्रज्ञांनी, भारताच्या विविध प्रदेशांमध्ये वनस्पती संशोधन करून, आतापर्यंत भारतातील आणि भारतीय राज्यांच्या वनस्पती नोंदींमध्ये विविध राज्यांतील १०० पेक्षा जास्त वनस्पतींची नोंद केली आहे.
सर्वेक्षण आणि संशोधनाच्या माध्यमातून पतंजली रिसर्च फाऊंडेशनच्या हर्बेरियममध्ये २७ हजारांहून अधिक वनस्पतींचे नमुने जतन करण्यात आले आहेत. देशात प्रथमच, शास्त्रज्ञांनी राष्ट्रपती भवन, भारतासह अनेक राज्यांमधून नवीन वनस्पतींच्या नोंदी करून वैज्ञानिक जगात आपले स्थान निर्माण केले आहे. २०२४ मध्ये, ते ‘कॅम्पॅन्युला डेन्सिलियाटा’ या नवीन वनस्पती प्रजातीची जगासमोर ओळख करून दिली. याव्यतिरिक्त, पतंजली रिसर्च फाऊंडेशन राज्यांमध्ये सापडलेल्या अनेक नवीन वनस्पती प्रजातींचा अभ्यासही करत आहे. पतंजली योगपीठ आणि आयुर्वेद शिरोमणीचे महासचिव डॉ. आचार्य बाळकृष्ण यांच्या नेतृत्वाखाली आणि मार्गदर्शनाखाली, ‘पीआरएफ’चे शास्त्रज्ञ सातत्याने नवनवीन शोध लावत आहेत.
‘पीआरएफ’ देशभरातील अनेक राज्यांमध्ये सर्वेक्षण आणि संशोधन करत आहे. मागील काही वर्षांत, ‘पीआरएफ’ने अनेक यश संपादन केले आहेत. पहिल्यांदाच, नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवनासह हरयाणा, उत्तराखंड, अरुणाचल प्रदेश, बिहार, उत्तरप्रदेश, झारखंड आणि पश्चिम बंगालमध्ये सर्वेक्षणे करण्यात आली आणि राज्याच्या वनस्पती नोंदींमध्ये असंख्य वनस्पतींचा समावेश करण्यात आला. ‘पीआरएफ’च्या शास्त्रज्ञांनी देशाच्या विविध भागांमधून अशा १०० पेक्षा जास्त नवीन वनस्पती नोंदी शोधून काढल्या आहेत, ज्यामुळे केवळ देशातच नव्हे तर, जागतिक स्तरावरही एक अद्वितीय ओळख निर्माण झाली आहे. हे कार्य ‘क्यू बॉटनिकल गार्डनच्या डिजिटल डेटाबेस’ आणि ‘ऑनलाईन पोर्टल’मध्ये समाविष्ट करण्यात आले आहे.
आचार्य बाळकृष्ण यांनी अष्टवर्गातील (शास्त्रीय वनस्पती) वनस्पती शोधून त्यांची ओळख पटवली, एक हर्बेरियम तयार केले आणि ‘अष्टवर्ग रहस्य’ हे पुस्तक हिंदी आणि इंग्रजीमध्ये प्रकाशित केले. पतंजली रिसर्च फाऊंडेशनच्या शास्त्रज्ञांनी हरियाणाच्या मोरनी टेकड्यांमधील अनेक वनस्पती प्रजातींची राज्याच्या वनस्पती नोंदींमध्ये नोंद केली. उत्तराखंडच्या आदिवासी भागांच्या सर्वेक्षणादरम्यान, त्यांनी आदिवासी लोकांकडून वापरल्या जाणाऱ्या वनस्पतींचीही नोंद केली.