प्रदूषणाचा विळखा; दम्याच्या रुग्णांनी घ्या काळजी

grip-of-pollution दिल्ली-एनसीआर परिसरात वायू प्रदूषणाची समस्या पुन्हा गंभीर बनली असून, हवेची गुणवत्ता ‘अत्यंत खराब’ श्रेणीत पोहोचली आहे. हिवाळ्याची चाहूल लागताच परिसरात धुक्याचे प्रमाण वाढू लागले आहे. यामुळे डोळ्यांची जळजळ, घशात खवखव आणि श्वास घेण्यास त्रास होण्याच्या समस्या जाणवत आहेत. विशेषतः दम्याच्या रुग्णांसाठी प्रदूषित हवा धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे अशा रुग्णांनी दैनंदिन जीवनात विशेष खबरदारी घेण्याची गरज आहे.

 

 

हवेतील पीएम २.५ आणि पीएम १० या सूक्ष्म प्रदूषकांमुळे श्वसनमार्गाला सूज येण्याची शक्यता असते. परिणामी खोकला, छातीत जडपणा, धाप लागणे आणि श्वास घेताना घरघर होणे यांसारखी लक्षणे वाढू शकतात. लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि ज्यांचा दमा नियंत्रणात नाही, अशांनी प्रदूषणाच्या काळात अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे.

 

फोर्टिस रुग्णालय, मानेसर येथील अॅडव्हान्स्ड लंग फेल्युअर अँड ट्रान्सप्लांट पल्मोनोलॉजी विभागाचे वरिष्ठ सल्लागार आणि विभागप्रमुख डॉ. करण मेहरा यांनी दम्याच्या रुग्णांनी उपचारांबाबत निष्काळजीपणा करू नये, असे स्पष्ट केले आहे. दम्याची लक्षणे कमी झाल्यानंतर स्वतःहून इनहेलर बंद करणे किंवा औषधांचा डोस कमी करणे ही मोठी चूक ठरू शकते. त्यामुळे डॉक्टरांनी दिलेली नियंत्रक औषधे नियमित घ्यावीत आणि वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय उपचारांमध्ये कोणताही बदल करू नये.

 

प्रदूषणापासून बचाव करण्यासाठी हवेची गुणवत्ता खराब असताना सकाळी फिरायला जाणे, धावणे आणि मोकळ्या जागेत व्यायाम करणे टाळावे. घराबाहेर जाणे आवश्यक असल्यास चेहऱ्यावर व्यवस्थित बसणारा एन-९५ मास्क वापरणे उपयुक्त ठरू शकते. तसेच, प्रदूषणाची पातळी वाढलेली असताना घराच्या खिडक्या बंद ठेवाव्यात. शक्य असल्यास एचईपीए फिल्टर असलेल्या एअर प्युरिफायरचा वापर करावा.

 

घरातील हवा स्वच्छ ठेवण्यासाठी धूम्रपान, उदबत्ती, डास पळवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या कॉइल आणि तीव्र सुगंध असलेल्या स्प्रेचा वापर टाळण्याचा सल्लाही देण्यात आला आहे. दम्याच्या रुग्णांनी डॉक्टरांनी सांगितलेला रेस्क्यू इनहेलर नेहमी जवळ ठेवावा आणि त्याचा योग्य वापर कसा करायचा, याची माहिती असावी.

 

श्वास घेण्यास तीव्र त्रास होत असल्यास, रेस्क्यू इनहेलर वापरल्यानंतरही आराम मिळत नसल्यास किंवा बोलतानाही अडचण येत असल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी. प्रदूषण पूर्णपणे टाळणे शक्य नसले, तरी नियमित औषधोपचार, योग्य खबरदारी आणि वेळेवर उपचार यांच्या मदतीने दम्यावर नियंत्रण ठेवता येऊ शकते. त्यामुळे प्रदूषणाच्या वाढत्या संकटात दम्याच्या रुग्णांनी विशेष दक्षता घेणे गरजेचे आहे.