उन्हाळ्याआधीच हैदराबाद तहानले!

Hyderabad is parched even before the onset of summer. मान्सून संपून अवघे १७ दिवस उलटताच तेलंगणातील हैदराबाद शहरात भीषण पाणीटंचाई निर्माण झाली आहे. साधारणपणे मार्च महिन्यापासून वाढणारी टँकरची मागणी यंदा ऑक्टोबरमध्येच मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. जल मंडळाच्या आकडेवारीनुसार, गेल्या वर्षी ऑक्टोबरमध्ये १८ हजार ८०६ टँकर बुक करण्यात आले होते; यंदा मात्र ऑक्टोबरमध्ये आतापर्यंत हा आकडा ६२ हजार ५६५ वर पोहोचला आहे. त्यामुळे टँकरच्या मागणीत तब्बल २३३ टक्क्यांची वाढ झाली आहे. सध्या दररोज सुमारे ८ हजार टँकर बुक केले जात आहेत. बोडुप्पल परिसरात तर गेल्या वर्षीच्या तुलनेत टँकरची मागणी २२ पटींनी वाढल्याचे समोर आले आहे. उन्हाळा सुरू होण्यासाठी अजून पाच महिने बाकी असतानाच शहराला पाणीटंचाईचा सामना करावा लागत असल्याने नागरिकांची चिंता वाढली आहे.

 

 

 

 

पाण्याच्या कमतरतेचा परिणाम शैक्षणिक संस्थांपासून निवासी आणि औद्योगिक क्षेत्रांपर्यंत जाणवू लागला आहे. तेलंगणातील बासर विद्यापीठात पाणीटंचाईमुळे सोमवारपासून ऑनलाइन वर्ग घेण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. विद्यापीठाला दररोज २५ लाख लिटर पाण्याची गरज असताना केवळ १० लाख लिटर पाणी उपलब्ध होत आहे. शहरातील सुमारे २० हजार बोअरवेल कोरड्या पडल्याची माहिती असून, अपार्टमेंट, कार्यालये आणि व्यावसायिक आस्थापनांचे टँकरवरील अवलंबित्व वाढले आहे. दरम्यान, पाण्याची अनधिकृत विक्री करणारे एक कथित नेटवर्कही उघडकीस आले आहे. सुन्नम चेरुवू तलाव परिसरातील काही घरांमध्ये पलंगाखाली आणि स्वयंपाकघरात बोअरवेल बसवून पाणी पाइपलाइनद्वारे साठवण टाक्यांमध्ये नेले जात होते. त्यानंतर मोठ्या टँकरमधून त्याची पुनर्विक्री केली जात असल्याचे ड्रोनच्या मदतीने समोर आले. या कारवाईत १५ बोअरवेल आणि त्यांच्याशी जोडलेल्या पाइपलाइन हटवण्यात आल्या आहेत. पाण्याची उपलब्धता कमी होत असल्याने जल मंडळाने नागरिकांना पाण्याचा वापर २० टक्क्यांनी कमी करण्याचे आवाहन केले आहे.

 

 

हैदराबादमधील जलसंकटामागे कमी पाऊस, भूजलाचा वाढता उपसा आणि झपाट्याने होणारे शहरीकरण ही प्रमुख कारणे असल्याचे चित्र आहे. यंदा शहरात ४५८ मिमी पावसाची नोंद झाली असून, सामान्य ६२७ मिमी पावसाच्या तुलनेत ही घट २७ टक्के आहे. शहरातील १६ पैकी १३ विभागांमध्ये सरासरीपेक्षा कमी पाऊस झाला. चारमिनारमध्ये पावसात ३९ टक्के, तर सैदाबादमध्ये ३८ टक्के घट नोंदवण्यात आली. सप्टेंबर २०२५ च्या तुलनेत सप्टेंबर २०२६ मध्ये ग्रेटर हैदराबाद आणि आसपासच्या शहरी भागातील भूजल पातळी सरासरी २२.५ फुटांनी खाली गेली आहे. दुसरीकडे, शहराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या सिंगूर जलाशयाची एकूण क्षमता २९.९१ टीएमसी असून, १७ ऑक्टोबर रोजी त्यात केवळ ३.४१६ टीएमसी पाणी शिल्लक होते. हा साठा एकूण क्षमतेच्या सुमारे ११ टक्के आहे. सध्याच्या वेगाने पाणी उपसा सुरू राहिल्यास सामान्य पाणीपुरवठा ९ नोव्हेंबरपर्यंतच शक्य होईल, असा अंदाज आहे. त्यानंतर विशेष पंपांच्या मदतीने पाणी उपसून पुरवठा १० डिसेंबरपर्यंत वाढवता येऊ शकतो. त्यामुळे हैदराबादसमोर आगामी काळात पाणीपुरवठा कायम ठेवण्याचे मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.