'दिवाळी पाडवा' का असतो खास? जाणून घ्या परंपरा

Why is Diwali Padwa special आनंद, उत्साह आणि मांगल्याचा सण असलेल्या दिवाळीची सुरुवात अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपली असून वैदिक पंचांगानुसार यंदा दिवाळीचा सण ५ नोव्हेंबरपासून सुरू होत आहे. यादरम्यान वसुबारस, धनत्रयोदशी, लक्ष्मीपूजन, बलिप्रतिपदा म्हणजेच दिवाळी पाडवा आणि भाऊबीज हे सण साजरे केले जातात. दिवाळीतील प्रत्येक दिवसाला मोठे धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व असून, त्यापैकी बलिप्रतिपदा हा दिवस विशेषतः पती-पत्नीच्या नात्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. महाराष्ट्रात या दिवशी पत्नी पतीचे औक्षण करून त्याच्या दीर्घायुष्याची, उत्तम आरोग्याची व सुख-समृद्धीची प्रार्थना करते, तर पती पत्नीला प्रेमाचा आणि सन्मानाचा भाग म्हणून भेटवस्तू देतो. या सुंदर परंपरेतून पती-पत्नीमधील परस्पर प्रेम, आदर, विश्वास आणि एकमेकांप्रती असलेली काळजी व्यक्त होते, जिथे भेटवस्तूच्या किंमतीपेक्षा त्यामागील भावना अधिक महत्त्वाची मानली जाते.

 

 

 

 

हिंदू धर्मात औक्षण हा अत्यंत शुभ आणि मंगल विधी मानला गेला असून, निरांजन, हळद-कुंकू, अक्षता व फुलांच्या साहाय्याने हा विधी पार पाडला जातो. या विधीमागे पतीच्या जीवनातील सर्व संकटे दूर व्हावीत, त्याला उत्तम आरोग्य लाभावे आणि संसारात सुख-शांती नांदावी, असा पवित्र हेतू असतो. धार्मिक मान्यतेनुसार अशा औक्षणामुळे सकारात्मक ऊर्जा आणि मांगल्याची निर्मिती होते, तसेच पती-पत्नीने सदैव एकमेकांच्या सुख-दुःखात साथ द्यावी हा या परंपरेचा मुख्य भावार्थ आहे. पंचांगानुसार कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला साजरा केल्या जाणाऱ्या या दिवसाला बलिप्रतिपदा असेही म्हणतात. पौराणिक कथेनुसार, भगवान विष्णूंनी वामन अवतार घेऊन राजा बळीकडे तीन पावले भूमी मागितली होती आणि बळी राजाने आपले वचन पूर्ण करत तिसरे पाऊल ठेवण्यासाठी स्वतःचे मस्तक पुढे केले. त्याच्या या दानशूरपणावर प्रसन्न होऊन विष्णूंनी त्याला पाताळलोकाचे राज्य आणि वर्षातून एकदा पृथ्वीवर येण्याचे वरदान दिल्याची आख्यायिका आहे.

 

 

धार्मिक दृष्टिकोनातून दिवाळी पाडवा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक अर्धा मुहूर्त मानला जात असल्याने या दिवशी नवीन व्यवसाय सुरू करणे, नवीन वस्तू खरेदी करणे किंवा कोणत्याही महत्त्वाच्या कामाचा शुभारंभ करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. व्यापारी वर्गामध्ये या दिवशी नवीन हिशेबाच्या वह्यांचे पूजन करून नव्या आर्थिक व्यवहारांना सुरुवात करण्याची मोठी परंपरा आहे. हा सण केवळ औक्षण आणि भेटवस्तू देण्यापुरता मर्यादित नसून पती-पत्नीने एकमेकांचा सन्मान करावा, नात्यात प्रेम व विश्वास जपून संसाराचा प्रवास आनंदाने पार पाडावा, हा या उत्सवाचा मुख्य संदेश आहे. म्हणूनच महाराष्ट्रात दिवाळी पाडवा हा पती-पत्नीच्या नात्यातील प्रेम, समर्पण आणि सहजीवनाचा उत्सव म्हणून अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो.