नवरात्रीच्या पार्श्वभूमीवर ध्वनिप्रदूषणाच्या नियमांची कडक अंमलबजावणी

navratri 2026 नवरात्रीला अवघे सात दिवस शिल्लक असताना सार्वजनिक उत्सवांमधील ध्वनिप्रदूषणाचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. सण-उत्सवांमध्ये ध्वनिप्रदूषणासंदर्भात उच्च न्यायालयाने दिलेले आदेश सर्व सार्वजनिक उत्सवांना लागू आहेत. गणेशोत्सवात काही ठिकाणी या नियमांचे पूर्णपणे पालन झाले नसल्याचे निदर्शनास आले होते. त्यामुळे नवरात्रीच्या कार्यक्रमांचे नियोजन करतानाच आयोजक आणि प्रशासनाने आवश्यक खबरदारी घेण्याची गरज निर्माण झाली आहे.

 

 

नवरात्रीच्या काळात मोठ्या संख्येने नागरिक विविध कार्यक्रम आणि मिरवणुकांमध्ये सहभागी होत असल्याने ध्वनिप्रदूषणाचा मुद्दा अधिक संवेदनशील ठरतो. गणेशोत्सवात काही ठिकाणी निर्धारित ध्वनिमर्यादेचे उल्लंघन झाल्याचे आढळले होते. तसेच ध्वनिवर्धकांच्या वापराबाबतच्या नियमांकडेही काही ठिकाणी दुर्लक्ष झाले. या पार्श्वभूमीवर नवरात्रीतील कार्यक्रम सुरू होण्यापूर्वीच नियमांचे पालन सुनिश्चित करण्याची जबाबदारी आयोजकांवर राहणार आहे.

न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार सार्वजनिक ठिकाणी ध्वनिवर्धक आणि ध्वनिक्षेपक यंत्रणा वापरण्यासाठी पूर्वपरवानगी घेणे आवश्यक आहे. संबंधित परवानगीचा फलक कार्यक्रमस्थळी दर्शनी भागात लावणे बंधनकारक असून, त्यावर आयोजकाचे नाव, पत्ता आणि मोबाइल क्रमांक स्पष्टपणे नमूद करणे आवश्यक आहे. याशिवाय कार्यक्रमाच्या ठिकाणी किंवा मिरवणुकीदरम्यान डेसिबल मीटर दृश्यमान ठेवून ध्वनिपातळीची नोंद करण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.

ध्वनिवर्धक यंत्रणेमध्ये अंतर्गत ध्वनिमर्यादा नियंत्रित करणारी यंत्रणा असल्याबाबत आयोजकांना प्रतिज्ञापत्र किंवा हमीपत्र सादर करावे लागणार आहे. ध्वनिपातळीची नोंद वैयक्तिक तसेच एकत्रित स्वरूपात करण्याचे निर्देश आहेत. निर्धारित मर्यादेपेक्षा अधिक ध्वनी आढळल्यास संबंधित ध्वनियंत्रणा जप्त करण्याची कारवाईही होऊ शकते.

मिरवणुकीच्या सुरुवातीच्या ठिकाणापासूनच ध्वनिप्रदूषणविषयक नियमांची अंमलबजावणी करण्याचे निर्देश आहेत. सार्वजनिक रस्ते तसेच सार्वजनिक ठिकाणी फटाके फोडण्यावर निर्बंध असून, मिरवणुकांमध्ये लेझर प्रकाशकिरणांचा वापर करण्यासही मनाई करण्यात आली आहे. त्यामुळे नवरात्रीतील मिरवणुका आणि सार्वजनिक कार्यक्रमांचे नियोजन करताना मंडळांना या सर्व बाबींची पूर्तता करावी लागणार आहे.

दरम्यान, सार्वजनिक मंडळांकडून न्यायालयाच्या निर्देशांचे पालन करण्यासाठी सहकार्य केले जात असल्याचे अखिल सार्वजनिक उत्सव समितीचे उपाध्यक्ष अमित कोकाटे यांनी सांगितले. गणेशोत्सवातील अनुभव लक्षात घेऊन नवरात्रीपूर्वीच मंडळांनी कार्यक्रमांचे नियोजन करताना ध्वनिमर्यादा, आवश्यक परवानग्या आणि इतर नियमांची पूर्तता करणे अपेक्षित आहे.

उत्सवाचा आनंद आणि परंपरा कायम ठेवतानाच ध्वनिप्रदूषणासंदर्भातील न्यायालयीन आदेशांचे पालन करण्याचे आव्हान आयोजकांसमोर आहे. मंडळांचे सहकार्य आणि प्रशासनाचा प्रभावी समन्वय राहिल्यास नवरात्रीतील कार्यक्रम अधिक शिस्तबद्ध पद्धतीने पार पाडता येतील. त्यामुळे उत्सव सुरू होण्यापूर्वीच नियमांची अंमलबजावणी करण्यावर प्रशासनाने आणि आयोजकांनी भर देणे आवश्यक ठरणार आहे.