‘मनाच्या प्रेशर कुकरमधील वाफ बाहेर काढणारा कलाकार हरपला’

raj thackeray  ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाने चित्रपटसृष्टीसह समाजातील विविध स्तरांतून हळहळ व्यक्त होत आहे. वयाच्या 75व्या वर्षी गोव्यातील डोना पावला येथे नाना पाटेकर यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या अचानक निधनाने चाहत्यांना आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांना मोठा धक्का बसला आहे. नानांचे मित्र आणि मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनीही त्यांच्या निधनावर भावनिक प्रतिक्रिया व्यक्त करताना नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाचा आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सखोल वेध घेतला आहे.

 

 

राज ठाकरे यांच्या मते, हिंदी चित्रपटसृष्टी आणि मुंबई यांचे नाते अतूट आहे. मुंबईतील रंगभूमी, व्यावसायिक चित्रपटसृष्टी, झोपडपट्ट्या, चाळी, मध्यमवर्ग, कामगार वर्ग, सामाजिक अस्वस्थता, अंडरवर्ल्डचा उदय, सामाजिक सलोख्यातील बदल आणि उदारीकरणानंतर विस्तारलेल्या मध्यमवर्गीय आकांक्षा अशा मुंबईच्या बदलत्या सामाजिक वास्तवाच्या प्रत्येक टप्प्यावर नाना पाटेकर वेगवेगळ्या रूपांत दिसत राहिले.

‘हमीदाबाईची कोठी’पासून ‘परिंदा’, ‘क्रांतिवीर’, ‘अब तक छप्पन’ आणि ‘नटसम्राट’पर्यंत नाना यांनी पडद्यावर आणि रंगभूमीवर सामान्य माणसाच्या मनातील अस्वस्थता प्रभावीपणे मांडली. समाजातील विविध स्तरांमध्ये दडलेला राग, अपमान, शक्तिहीनता, नैराश्य, व्यवस्थेविषयीची निराशा, अनैतिकतेबद्दलची घृणा आणि वर्गसंघर्ष या भावनांना त्यांनी आपल्या अभिनयातून आवाज दिला, असे राज ठाकरे यांनी नमूद केले.

सामान्य माणसाच्या मनात अनेक भावना सतत धुमसत असतात. त्या नेहमी व्यक्त होत नाहीत. राज ठाकरे यांनी या भावनांची तुलना ‘प्रेशर कुकर’शी केली. नाना पाटेकर किंवा अमिताभ बच्चन यांसारख्या अभिनेत्यांनी पडद्यावर साकारलेल्या व्यक्तिरेखांमधून या दडपलेल्या भावनांना वाट मिळत असे, असे त्यांनी सांगितले. गायक, संगीतकार, नाटक आणि चित्रपट क्षेत्रातील कलाकारांनी अनेक दशकांपासून भारतीयांचे मन रिझवले; त्याचप्रमाणे नाना आणि बच्चन यांनी सामान्यांच्या मनातील दडपण पडद्यावर ताकदीने व्यक्त केले, अशी राज ठाकरे यांची भावना आहे.

नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाची तुलना करताना राज ठाकरे यांनी हॉलिवूडचे ज्येष्ठ अभिनेते मॉर्गन फ्रीमन यांचा संदर्भ दिला. दोन्ही कलाकार पारंपरिक चौकटीत सहज बसणारे नव्हते, असे ते म्हणाले. मात्र, दोघांच्या अभिनयातून मानवी भावविश्वाची वेगवेगळी टोकं जाणवत असत. मॉर्गन फ्रीमन यांच्या अभिनयातून अनुभव, संयम आणि आयुष्याकडे स्वीकाराच्या भावनेने पाहणारा माणूस दिसतो, तर नाना पाटेकरांच्या अभिनयातून राग, चंचलता आणि खोलवर साचलेले नैराश्य जाणवत असे. खूप काही पाहिलेला आणि भोगलेला माणूस नाना आपल्या अभिनयातून साकारू शकत होते, म्हणूनच ते मोठे कलाकार ठरले, असे राज ठाकरे यांनी म्हटले.

 

 

नाना पाटेकरांच्या स्वभावातील मनस्वीपणा आणि स्पष्टवक्तेपणाचाही राज ठाकरे यांनी उल्लेख केला. मनात आलेले थेट बोलण्याच्या त्यांच्या स्वभावामुळे काही निर्माते-दिग्दर्शक त्यांना चित्रपटात घेण्यास टाळत असत, असे त्यांनी नमूद केले. यामुळे नानांचे किती नुकसान झाले, हे सांगणे कठीण असले तरी हिंदी चित्रपटसृष्टी आणि प्रेक्षकांचे मात्र मोठे नुकसान झाले, अशी खंत राज ठाकरे यांनी व्यक्त केली.raj thackeray अभिनयात केवळ आक्रमक किंवा गंभीर व्यक्तिरेखाच साकारल्या नाहीत, तर ‘वेलकम’सारख्या चित्रपटातून विनोदी भूमिकाही तितक्याच ताकदीने साकारता येतात, हे त्यांनी सिद्ध केले. त्यांच्या स्वभावातील काही गोष्टी त्यांनी जुळवून घेतल्या असत्या तर त्यांना आणखी संधी मिळाल्या असत्या का, तसेच नवाजुद्दीन सिद्दीकी आणि इरफान खान यांच्यासारख्या कलाकारांना मिळालेल्या काही संधींच्या संदर्भातही वेगळे चित्र दिसले असते का, असा प्रश्न राज ठाकरे यांनी उपस्थित केला.

 

 

नाना पाटेकर यांच्या जाण्याने केवळ एक मोठा अभिनेता गेला नाही, तर त्यांच्या अभिनयातून साकारलेला सामान्य माणूस आजही आपल्या आजूबाजूला अस्तित्वात आहे, असे राज ठाकरे यांनी म्हटले. त्या सामान्य माणसाचा राग, अस्वस्थता, अपमान, धडपड आणि परिस्थितीशी दोन हात करण्याची अधूनमधून उसळणारी ताकद समाजात कायम आहे.

म्हणूनच नाना पाटेकर यांना निरोप देताना आपण केवळ एका महान अभिनेत्याला निरोप देत नाही, तर सामान्य माणसाच्या मनात वर्षानुवर्षे साचलेल्या असंख्य भावनांना चेहरा देणारा कलाकार गमावला आहे, अशी भावनिक प्रतिक्रिया राज ठाकरे यांनी व्यक्त केली.