जगभरात निसर्गाचा ‘हॉट अटॅक’

जगभरातील हवामानावर परिणाम करणाऱ्या एल निनोच्या संभाव्य तीव्रतेमुळे हवामान तज्ज्ञांची चिंता वाढली आहे. २०२६ मध्ये विकसित होणारी एल निनोची स्थिती अधिक तीव्र झाल्यास जगातील अनेक भागांमध्ये उष्णतेची लाट, दुष्काळ आणि अतिवृष्टीचा धोका वाढू शकतो. या पार्श्वभूमीवर हवामानातील संभाव्य बदल आणि त्याचे मानवी आरोग्यावर होणारे परिणाम याबाबत शास्त्रज्ञांनी सावधगिरीचा इशारा दिल्याचे वृत्त आहे.हवामान तज्ज्ञांच्या मते, एल निनोचा प्रभाव वाढल्यास त्याचे परिणाम केवळ तापमानापुरते मर्यादित राहणार नाहीत. जगातील विविध प्रदेशांमध्ये पावसाच्या पद्धतीत बदल होऊ शकतो. काही भागांना दीर्घकाळ दुष्काळाचा सामना करावा लागू शकतो, तर काही ठिकाणी मुसळधार पावसामुळे पूरस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे. याशिवाय, आधीच सुरू असलेल्या जागतिक तापमानवाढीमुळे या हवामानविषयक आव्हानांची तीव्रता आणखी वाढू शकते.

 

 

हवामानशास्त्रज्ञ रायन माऊ यांनी जागतिक तापमानाच्या संभाव्य स्थितीचा हवामान नकाशा सादर करत एल निनोचा प्रभाव हिवाळ्यापर्यंत कायम राहण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. त्यांच्या मते, या घटनेचा परिणाम जगातील अनेक भागांमध्ये जाणवू शकतो. एल निनो फेब्रुवारी २०२७ पर्यंत टिकण्याची शक्यताही त्यांनी व्यक्त केल्याचे वृत्त आहे.हवामानशास्त्रज्ञ जी. के. हाऊसफादर यांनीही यंदाच्या एल निनोबाबत चिंता व्यक्त केली आहे. समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सामान्य पातळीपेक्षा मोठ्या प्रमाणात वाढल्यास जागतिक हवामान व्यवस्थेवर त्याचे परिणाम होऊ शकतात. हवामानशास्त्रज्ञ लिओन सिमन्स यांनी संभाव्य तीव्रतेच्या पार्श्वभूमीवर या स्थितीला ‘सुपर-डुपर एल निनो’ असे संबोधले आहे.

एल निनो हा एल निनो-सदर्न ऑसिलेशन (ENSO) या नैसर्गिक हवामान चक्रातील उष्ण टप्पा आहे. प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्वेकडील उष्णकटिबंधीय भागात समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सामान्यपेक्षा वाढल्यावर ही स्थिती निर्माण होते. त्याचा परिणाम वातावरणातील वाऱ्यांच्या प्रवाहावर आणि जगभरातील पर्जन्यमानावर होऊ शकतो.या घटनेमुळे काही प्रदेशांमध्ये तापमान वाढते, तर इतर भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण आणि वेळापत्रक बदलू शकते. त्यामुळे शेती, पाणीपुरवठा, अन्नसुरक्षा आणि मानवी आरोग्यावरही परिणाम होण्याची शक्यता असते. एल निनो ही नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया असली, तरी मानवनिर्मित हवामान बदलामुळे वाढलेले जागतिक तापमान तिच्या परिणामांची तीव्रता वाढवू शकते.

शिकागो विद्यापीठाच्या क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅबमधील संशोधकांच्या नावाने प्रसिद्ध झालेल्या अंदाजानुसार, जून २०२६ ते फेब्रुवारी २०२७ या कालावधीत एल निनोशी संबंधित हवामान बदलांमुळे जगभरात ४५१,००० पर्यंत अतिरिक्त मृत्यू होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. या अंदाजामध्ये तीव्र उष्णतेसह हवामानातील बदलांचा आरोग्यावर होणारा संभाव्य परिणाम विचारात घेतल्याचे सांगितले जाते.मात्र, हा संभाव्य परिणामाचा अंदाज आहे. प्रत्यक्षात किती मृत्यू होतील, हे निश्चितपणे सांगता येत नाही. अशा अंदाजांची व्याप्ती, त्यामागील गृहीतके आणि संशोधनाचे निष्कर्ष अधिकृत अहवालातून पडताळणे महत्त्वाचे आहे.

एल निनोचा प्रभाव वाढल्यास उष्णतेच्या लाटा, पाण्याची टंचाई, शेतीतील नुकसान आणि अतिवृष्टीसारख्या समस्यांचा धोका वाढू शकतो. विशेषतः उष्णतेचा दीर्घकाळ सामना करणाऱ्या प्रदेशांमध्ये वृद्ध व्यक्ती, लहान मुले आणि बाहेर काम करणाऱ्या नागरिकांच्या आरोग्याला अधिक धोका निर्माण होऊ शकतो.यामुळे आगामी महिन्यांमध्ये जागतिक हवामानातील बदलांवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. मात्र, एल निनोची तीव्रता, त्याचा कालावधी आणि भारतासह विविध देशांतील संभाव्य परिणाम याबाबतचे निष्कर्ष अधिकृत हवामान अंदाजांच्या आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.