दिवाळीत लक्ष्मी-गणेशाची जोडीच का पूजली जाते? जाणून घ्या कथा

Lakshmi and Ganesha worshipped together during Diwali दिवाळीच्या सणात घरांची सजावट, पणत्यांची रोषणाई आणि फराळाची तयारी यासोबतच लक्ष्मीपूजनाला विशेष महत्त्व असते. या दिवशी केवळ देवी लक्ष्मीचीच नव्हे, तर भगवान गणेशाचीही पूजा केली जाते. धन आणि ऐश्वर्याची देवता म्हणून लक्ष्मीमातेची, तर बुद्धी आणि विवेकाचे दैवत म्हणून गणपतीची आराधना करण्याची परंपरा हिंदू धर्मात प्रचलित आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, जीवनात संपत्ती मिळवणे जितके महत्त्वाचे आहे, तितकाच त्या संपत्तीचा योग्य वापर करण्यासाठी बुद्धी आणि विवेक असणेही आवश्यक आहे. पैसा योग्य ठिकाणी खर्च करणे, भविष्यासाठी त्याची बचत करणे आणि योग्य निर्णय घेणे यासाठी सद्बुद्धीची गरज असते. त्यामुळे दिवाळीच्या पूजेत लक्ष्मीमातेकडून धन-समृद्धी, तर गणेशाकडून बुद्धी आणि योग्य निर्णयक्षमता मिळावी, अशी प्रार्थना केली जाते. याच श्रद्धेतून लक्ष्मी आणि गणेशाची एकत्र पूजा करण्याची प्रथा रूढ झाल्याचे मानले जाते.

 

 

 

 

लक्ष्मी-गणेशाच्या संयुक्त पूजेमागे एक पौराणिक कथाही सांगितली जाते. या कथेनुसार, एकदा देवी लक्ष्मीला आपल्या धनसंपत्ती आणि वैभवाचा अभिमान वाटू लागला. त्यावेळी भगवान विष्णूंनी त्यांना जगातील प्रत्येकाला त्यांची कृपा हवी असली, तरी मातृत्वाशिवाय त्यांचे जीवन अपूर्ण असल्याची जाणीव करून दिली. विष्णूंचे हे बोलणे ऐकून लक्ष्मीमाता दुःखी झाल्या. त्यांचे दुःख दूर करण्यासाठी माता पार्वती यांनी आपले पुत्र भगवान गणेश यांना लक्ष्मीमातेच्या मांडीवर बसवले. गणेशाला पाहून लक्ष्मीमाता प्रसन्न झाल्या आणि त्यांनी त्याला आपला पुत्र म्हणून स्वीकारले. त्यानंतर लक्ष्मीमातेने वरदान दिले की, जो भक्त त्यांची आराधना करेल, त्याने भगवान गणेशाचीही पूजा करावी. या पौराणिक मान्यतेनुसारच दिवाळीत दोन्ही देवतांची एकत्र पूजा केली जाते.

 

 

भगवान गणेशाशी संबंधित रिद्धी-सिद्धी आणि शुभ-लाभ यांनाही या पूजेत विशेष स्थान आहे. धार्मिक परंपरेनुसार, रिद्धी ही संपन्नता आणि समृद्धीचे, तर सिद्धी ही यश आणि प्रगतीचे प्रतीक मानली जाते. शुभ आणि लाभ यांना रिद्धी-सिद्धीचे पुत्र मानले जाते. शुभ म्हणजे मंगल आणि कल्याण, तर लाभ म्हणजे फायदा आणि उन्नती, असा त्यांचा अर्थ सांगितला जातो. त्यामुळेच दिवाळीच्या काळात अनेकजण घरांच्या तसेच दुकानांच्या प्रवेशद्वारावर ‘शुभ-लाभ’ असे लिहितात. घरात सुख, शांती आणि भरभराट नांदावी, ही त्यामागील भावना असते. दरम्यान, २०२६ मध्ये दिवाळी ८ नोव्हेंबर, रविवार रोजी साजरी केली जाणार आहे. या दिवशी घरोघरी तसेच व्यापारी प्रतिष्ठानांमध्ये लक्ष्मी-गणेशाचे पूजन करून समृद्धी आणि सुखासाठी प्रार्थना केली जाईल. ही पूजा केवळ धनप्राप्तीची इच्छा व्यक्त करत नाही, तर संपत्तीसोबत बुद्धी आणि विवेक असण्याचे महत्त्वही अधोरेखित करते.