मराठवाड्यावर पाणीटंचाईचे सावट
Total Views |
जाळणा
jayakwadi dam आधीच दुष्काळाच्या झळा सोसणाऱ्या मराठवाड्याची चिंता आता अधिकच वाढली आहे. विभागाची तहान भागविणाऱ्या जायकवाडी धरणातील पाणीसाठा वेगाने कमी होत असून, अवघ्या अडीच महिन्यांत तो ९५ टक्क्यांवरून ६९ टक्क्यांपर्यंत खाली आला आहे. म्हणजेच या कालावधीत धरणातील जलसाठ्यात २६ टक्क्यांची घट झाली आहे. पाण्याची ही घट कायम राहिल्यास आगामी उन्हाळ्यात मराठवाड्याला तीव्र पाणीटंचाईचा सामना करावा लागण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
jayakwadi dam आधीच दुष्काळाच्या झळा सोसणाऱ्या मराठवाड्याची चिंता आता अधिकच वाढली आहे. विभागाची तहान भागविणाऱ्या जायकवाडी धरणातील पाणीसाठा वेगाने कमी होत असून, अवघ्या अडीच महिन्यांत तो ९५ टक्क्यांवरून ६९ टक्क्यांपर्यंत खाली आला आहे. म्हणजेच या कालावधीत धरणातील जलसाठ्यात २६ टक्क्यांची घट झाली आहे. पाण्याची ही घट कायम राहिल्यास आगामी उन्हाळ्यात मराठवाड्याला तीव्र पाणीटंचाईचा सामना करावा लागण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
एल-निनोच्या प्रभावामुळे यंदा मराठवाड्यात दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. विभागातील अनेक लहान, मध्यम आणि मोठ्या प्रकल्पांमध्ये अपेक्षित पाणीसाठा जमा झालेला नाही. अनेक गावांमध्ये आतापासूनच पिण्याच्या पाण्याची टंचाई जाणवत असून, शेकडो गावांना टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करावा लागत आहे. अशा परिस्थितीत छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड आणि परभणी या चार जिल्ह्यांची मोठी भिस्त जायकवाडी धरणावर आहे. छत्रपती संभाजीनगर आणि जालना शहरांसह या दोन्ही जिल्ह्यांतील औद्योगिक वसाहतींनाही याच धरणातून पाणीपुरवठा केला जातो. त्यामुळे धरणातील साठ्यात होणारी घट या जिल्ह्यांसाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे.
ऑगस्ट महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात जायकवाडी धरणातील पाणीसाठा ९५ टक्क्यांवर पोहोचला होता. सप्टेंबरअखेरपर्यंतही धरणात जवळपास तेवढाच साठा कायम होता. मात्र, त्यानंतर पाणीसाठ्यात सातत्याने घट होऊ लागली. सध्या रबी हंगामासाठी धरणाच्या डाव्या आणि उजव्या कालव्यातून पहिले आवर्तन सोडण्यात आले आहे. त्यातच वाढत्या तापमानामुळे बाष्पीभवनाचा वेग वाढला आहे. कालव्यांद्वारे होणारा पाणीवापर आणि बाष्पीभवन या दोन्ही कारणांमुळे धरणातील पाणीपातळी झपाट्याने खाली येत असल्याचे चित्र आहे.
पुढील पावसाळा सुरू होण्यासाठी अद्याप आठ ते नऊ महिन्यांचा कालावधी शिल्लक आहे. या काळातील पाणीवापराचे नियोजन करताना प्रशासनाने रबी हंगामासाठी तीन आणि उन्हाळी हंगामासाठी एक अशी एकूण चार आवर्तने देण्याचा निर्णय घेतला आहे. तसेच ऑगस्ट २०२७ पर्यंत पिण्याच्या पाण्याची टंचाई निर्माण होऊ नये, यासाठी धरणातील सुमारे १० टक्के पाणीसाठा राखीव ठेवण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. मात्र, सध्याच्या वेगाने घटणाऱ्या जलसाठ्यामुळे हे नियोजन आव्हानात्मक ठरू शकते. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे आणि त्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे आवश्यक बनले आहे.
दरम्यान, जालना जिल्ह्यात पाणीटंचाईचे संकट आतापासूनच गंभीर होऊ लागले आहे. नोव्हेंबर महिना संपण्यापूर्वीच अनेक गावांमध्ये टँकरने पाणीपुरवठा करण्याची वेळ आली आहे. सध्या जिल्ह्यातील ७९ गावे आणि ४१ वाड्यांना टँकरद्वारे पाणीपुरवठा केला जात असल्याची माहिती देण्यात आली आहे. जिल्ह्यातील जलस्रोतांची पातळी झपाट्याने खालावत असल्याने आगामी उन्हाळ्यात परिस्थिती आणखी बिकट होण्याची शक्यता आहे. सध्या ११७ टँकरच्या माध्यमातून जवळपास अडीच लाख नागरिकांची तहान भागवली जात आहे. पाणीटंचाईची तीव्रता लक्षात घेऊन प्रशासनाने १११ विहिरींचेही अधिग्रहण केले आहे.
जायकवाडीतील घटता जलसाठा आणि जालना जिल्ह्यात नोव्हेंबरमध्येच सुरू झालेली टँकरची धावपळ पाहता मराठवाड्यासमोरील पाणीटंचाईचे आव्हान किती गंभीर होऊ शकते, याचा अंदाज येतो. पुढील पावसाळ्यापर्यंत उपलब्ध पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपून वापरणे, हे नागरिकांसह प्रशासनासाठीही महत्त्वाचे ठरणार आहे.
ऑगस्ट महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात जायकवाडी धरणातील पाणीसाठा ९५ टक्क्यांवर पोहोचला होता. सप्टेंबरअखेरपर्यंतही धरणात जवळपास तेवढाच साठा कायम होता. मात्र, त्यानंतर पाणीसाठ्यात सातत्याने घट होऊ लागली. सध्या रबी हंगामासाठी धरणाच्या डाव्या आणि उजव्या कालव्यातून पहिले आवर्तन सोडण्यात आले आहे. त्यातच वाढत्या तापमानामुळे बाष्पीभवनाचा वेग वाढला आहे. कालव्यांद्वारे होणारा पाणीवापर आणि बाष्पीभवन या दोन्ही कारणांमुळे धरणातील पाणीपातळी झपाट्याने खाली येत असल्याचे चित्र आहे.
पुढील पावसाळा सुरू होण्यासाठी अद्याप आठ ते नऊ महिन्यांचा कालावधी शिल्लक आहे. या काळातील पाणीवापराचे नियोजन करताना प्रशासनाने रबी हंगामासाठी तीन आणि उन्हाळी हंगामासाठी एक अशी एकूण चार आवर्तने देण्याचा निर्णय घेतला आहे. तसेच ऑगस्ट २०२७ पर्यंत पिण्याच्या पाण्याची टंचाई निर्माण होऊ नये, यासाठी धरणातील सुमारे १० टक्के पाणीसाठा राखीव ठेवण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. मात्र, सध्याच्या वेगाने घटणाऱ्या जलसाठ्यामुळे हे नियोजन आव्हानात्मक ठरू शकते. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे आणि त्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे आवश्यक बनले आहे.
दरम्यान, जालना जिल्ह्यात पाणीटंचाईचे संकट आतापासूनच गंभीर होऊ लागले आहे. नोव्हेंबर महिना संपण्यापूर्वीच अनेक गावांमध्ये टँकरने पाणीपुरवठा करण्याची वेळ आली आहे. सध्या जिल्ह्यातील ७९ गावे आणि ४१ वाड्यांना टँकरद्वारे पाणीपुरवठा केला जात असल्याची माहिती देण्यात आली आहे. जिल्ह्यातील जलस्रोतांची पातळी झपाट्याने खालावत असल्याने आगामी उन्हाळ्यात परिस्थिती आणखी बिकट होण्याची शक्यता आहे. सध्या ११७ टँकरच्या माध्यमातून जवळपास अडीच लाख नागरिकांची तहान भागवली जात आहे. पाणीटंचाईची तीव्रता लक्षात घेऊन प्रशासनाने १११ विहिरींचेही अधिग्रहण केले आहे.
जायकवाडीतील घटता जलसाठा आणि जालना जिल्ह्यात नोव्हेंबरमध्येच सुरू झालेली टँकरची धावपळ पाहता मराठवाड्यासमोरील पाणीटंचाईचे आव्हान किती गंभीर होऊ शकते, याचा अंदाज येतो. पुढील पावसाळ्यापर्यंत उपलब्ध पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपून वापरणे, हे नागरिकांसह प्रशासनासाठीही महत्त्वाचे ठरणार आहे.