वाॅशिंग्टन,
ai-detects-sudden-cardiac-arrest-riskयुनायटेड स्टेट्समध्ये दरवर्षी तीन लाख पेक्षा जास्त लोकांचा मृत्यू अचानक हृदय बंद पडल्यामुळे होतो. हृदयाची विद्युत प्रणाली अचानक निकामी झाल्यानंतर ही जीवघेणी आपत्कालीन स्थिती उद्भवते. या स्थितीत हृदयाद्वारे होणारा रक्तपुरवठा थांबतो. हे संकट हृदयविकार असलेल्या वृद्ध व्यक्तींवरच नव्हे, तर पूर्णपणे निरोगी वाटणाऱ्या तरुणांवरही ओढवू शकते.
शरीरात बसवलेले ‘डिफिब्रिलेटर्स’ यांपैकी काही मृत्यू रोखू शकत असले, तरी कोणत्या रुग्णांना त्यांची सर्वाधिक गरज आहे, हे ठरवणे डॉक्टरांसाठी दीर्घकाळापासून एक आव्हान राहिले आहे. आता, यूसी बर्कले येथील संशोधकांनी नियमित हृदय तपासणीमध्ये पूर्वी दुर्लक्षित राहिलेला एक धोक्याचा संकेत शोधून काढला आहे. ज्यामुळे एखादी जीवघेणी घटना घडण्यापूर्वीच धोका असलेल्या लोकांना ओळखणे सोपे होऊ शकते. स्वीडनमध्ये गोळा केलेल्या चार लाख ४० हजारांहून अधिक ‘इलेक्ट्रोकार्डियोग्राम’वर प्रशिक्षित केलेल्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून हा शोध लावला गेला. या स्कॅनमध्ये नोंदवलेल्या विद्युत नमुन्यांची तुलना मृत्यू प्रमाणपत्रांमधील माहितीशी करून, संशोधकांनी एका एआय प्रणालीला निरोगी व्यक्ती, हृदयाशी संबंधित ज्ञात धोके असलेले रुग्ण आणि कालांतराने अचानक हृदयविकारामुळे मृत्यू पावलेले लोक यांच्यातील सूक्ष्म फरक ओळखायला शिकवले.
त्यानंतर त्या संघाने अमेरिका आणि तैवानमधील हजारो अतिरिक्त रुग्णांच्या नोंदी वापरून त्या तंत्रज्ञानाचे मूल्यांकन केले आणि हे नमुने वेगवेगळ्या लोकसंख्येतील वाढीव जोखमीच्या लोकांना विश्वसनीयपणे ओळखू शकतात की नाही याची चाचणी केली. डॉक्टर सामान्यतः वापरत असलेल्या पारंपरिक चाचण्यांपेक्षा एआय असुरक्षित रुग्णांना अधिक प्रभावीपणे ओळखू शकते, असे या निकालांवरून सूचित होते. सध्याच्या तपासणी पद्धती मुख्यत्वे हृदय प्रत्येक आकुंचनासोबत किती रक्ताभिसरण करते यावर लक्ष केंद्रित करतात. या मोजमापाचा उपयोग एखाद्या व्यक्तीला ‘इम्प्लांटेड डिफिब्रिलेटर’चा फायदा होऊ शकतो की नाही याचे मूल्यांकन करण्यासाठी केला जातो.
एआयची क्षमता अधिक
या पारंपरिक मापनांचा वापर करून, डॉक्टर अशा रुग्णांच्या गटाची ओळख पटवू शकतात ज्यांच्यामध्ये अचानक हृदयविकाराने मृत्यू होण्याचे प्रमाण वार्षिक ४.६ टक्के आहे. मात्र, एआय प्रणालीने अशा एका गटाची ओळख पटवली ज्यामध्ये वार्षिक मृत्यूदर सात टक्के आहे. यावरून गंभीर धोक्याचा सामना करणाऱ्या रुग्णांना वेगळे ओळखण्याची तिची क्षमता अधिक असल्याचे दिसून येते.