मुंबई
mumbai cng price hike मुंबई महानगर प्रदेशातील नागरिकांना महागाईचा आणखी एक फटका बसला आहे. महानगर गॅस लिमिटेडने (एमजीएल) सीएनजीच्या दरात पुन्हा वाढ केल्याने रिक्षा आणि टॅक्सीने प्रवास करणाऱ्या लाखो प्रवाशांच्या खिशाला आता अधिक झळ बसण्याची शक्यता आहे. शनिवारी कंपनीने सीएनजीच्या दरात प्रतिकिलो १ रुपये ५० पैशांची वाढ जाहीर केली. त्यानुसार रविवारपासून सीएनजीचा किरकोळ दर ९० रुपयांवरून ९१ रुपये ५० पैसे प्रतिकिलो झाला आहे. या दरवाढीनंतर रिक्षा आणि टॅक्सी चालकांच्या संघटनांनी पुन्हा एकदा भाडेवाढीची मागणी पुढे केली आहे.

गेल्या काही दिवसांपासून सीएनजीच्या किमती सातत्याने वाढत आहेत. यापूर्वी १ नोव्हेंबर रोजीही सीएनजीच्या दरात प्रतिकिलो एक रुपयाची वाढ करण्यात आली होती. मागील ७५ दिवसांचा विचार करता इंधनाच्या दरात एकूण ५ रुपये ५० पैशांची वाढ झाली आहे. वारंवार होणाऱ्या या दरवाढीमुळे यापूर्वी मंजूर झालेल्या भाडेवाढीचा लाभही चालकांच्या हातातून निघून गेल्याचे रिक्षा संघटनांचे म्हणणे आहे. इंधनाचे वाढते दर, वाहनांच्या देखभालीसाठी होणारा खर्च आणि ग्राहक किंमत निर्देशांकाशी संबंधित खर्च यांचा ताळमेळ घालताना सध्याच्या भाडे रचनेतून पुरेसे उत्पन्न मिळवणे कठीण होत असल्याची भूमिका चालकांनी मांडली आहे.
मुंबई रिक्षाचालक संघाचे नेते थम्पी कुरियन यांनी नव्या दरवाढीवर नाराजी व्यक्त केली आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, सीएनजीच्या किमतीतील ताज्या वाढीमुळे अलीकडे करण्यात आलेल्या भाडे सुधारणेचा फायदा पूर्णपणे निष्प्रभ झाला आहे. मागील भाडेवाढीनंतर ऑटो रिक्षांच्या मीटरचे पुनर्मापन करण्याची प्रक्रिया पूर्ण होण्यापूर्वीच इंधनाचे दर पुन्हा वाढले. त्यामुळे सध्याच्या भाडे रचनेत बदल करण्याची गरज निर्माण झाली आहे. भाडेवाढीच्या निर्धारित सूत्रानुसार रिक्षांच्या किमान भाड्यात आणखी दोन रुपयांची वाढ करण्यात यावी, अशी संघटनांची मागणी आहे. ही मागणी मान्य झाल्यास पहिल्या दीड किलोमीटरसाठीचे रिक्षाभाडे २७ रुपयांवरून २९ रुपये होऊ शकते.
दरम्यान, मुंबई महानगर प्रदेशात रिक्षांच्या मीटरचे पुनर्मापन करण्याची प्रक्रिया सध्या सुरू आहे. परिवहन विभागाने हे काम पूर्ण करण्यासाठी ३० नोव्हेंबरपर्यंतची अंतिम मुदत निश्चित केली आहे. अशा परिस्थितीत सीएनजीच्या दरात पुन्हा वाढ झाल्याने रिक्षा-टॅक्सी चालकांच्या भाडेवाढीच्या मागणीला आणखी जोर मिळण्याची शक्यता आहे. परिणामी, आगामी काळात प्रवासाच्या दरांमध्ये बदल होणार का, याकडे प्रवाशांचे लक्ष लागले आहे.
सीएनजीच्या दरवाढीमागील कारण स्पष्ट करताना महानगर गॅस लिमिटेडने मध्यपूर्वेतील तणावपूर्ण परिस्थिती, देशांतर्गत गॅस वाटपात झालेली घट आणि आयात केलेल्या पुनर्वायूकृत द्रवीकृत नैसर्गिक वायूवरील (आरएलएनजी) वाढते अवलंबित्व यांचा उल्लेख केला आहे. या सर्व कारणांमुळे गॅस खरेदीचा खर्च मोठ्या प्रमाणात वाढला असल्याचे कंपनीने स्पष्ट केले. आरएलएनजीचे दर आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतील किमतींशी जोडलेले असल्याने जागतिक घडामोडींचा परिणाम देशांतर्गत गॅस पुरवठ्याच्या खर्चावर होत आहे. सीएनजीचा पुरवठा विनाखंड सुरू ठेवण्यासाठी आणि वाढलेल्या खर्चाचा काही भाग भरून काढण्यासाठी दरवाढ करणे आवश्यक ठरल्याचेही कंपनीने म्हटले आहे.
या निर्णयाचा परिणाम मुंबई महानगर प्रदेशातील मोठ्या वाहनवर्गावर होणार आहे. या भागात अंदाजे ४ लाख ७० हजार ऑटो रिक्षा, दोन लाख टॅक्सी आणि सहा लाख खासगी वाहने सीएनजीवर धावतात. या वाहनांना इंधन पुरविण्यासाठी परिसरात ५२९ सीएनजी फिलिंग स्टेशन्स कार्यरत असून, त्यांच्यामार्फत सुमारे १३ लाख ५० हजार सीएनजी वाहनांची गरज भागवली जाते. त्यामुळे इंधनाच्या दरातील प्रत्येक वाढीचा परिणाम केवळ व्यावसायिक वाहनचालकांपुरता मर्यादित न राहता खासगी वाहनधारकांनाही सहन करावा लागणार आहे.
दुसरीकडे, घरगुती वापरासाठी पाइपद्वारे पुरविण्यात येणाऱ्या नैसर्गिक वायूच्या (पीएनजी) दरात कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही. त्यामुळे मुंबई महानगर प्रदेशातील अंदाजे ३३ लाख कुटुंबांना तूर्तास दिलासा मिळाला आहे. मात्र, सीएनजीच्या वाढत्या किमतींमुळे रिक्षा आणि टॅक्सी चालकांकडून भाडेवाढीचा दबाव वाढत असल्याने सर्वसामान्य प्रवाशांच्या दैनंदिन प्रवासाचा खर्च आगामी काळात वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.