युक्रेनचा नागरिक ओलेक्जेंडर जापिचेंको भारताच्या ताब्यात; रोमानियातून प्रत्यार्पण
नवी दिल्ली
Ukraine National Extradited to India मनी लॉन्ड्रिंग आणि गुंतवणूक फसवणुकीच्या गंभीर प्रकरणात भारतीय तपास यंत्रणांना मोठे यश मिळाले आहे. कोट्यवधी रुपयांच्या आर्थिक गैरव्यवहार प्रकरणात वॉन्टेड असलेला युक्रेनचा नागरिक ओलेक्जेंडर जापिचेंको (OLEKSANDR ZAPICHENKO) याला रोमानियातून भारतात आणले जात आहे. १७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी त्याला घेऊन जाणारे विमान रोमानियातून भारताच्या दिशेने रवाना झाले. त्याच्याविरोधात इंटरपोलने रेड कॉर्नर नोटीस जारी केली होती. अंमलबजावणी संचालनालयाकडून (ईडी) त्याचा शोध सुरू होता.

या कारवाईचे विशेष महत्त्व म्हणजे उपलब्ध माहितीनुसार, एखाद्या परदेशी नागरिकाला आरोपी म्हणून प्रत्यार्पणाच्या प्रक्रियेद्वारे भारतात आणण्याची ही पहिलीच घटना आहे. यापूर्वी भारतीय तपास यंत्रणांनी परदेशात आश्रय घेतलेल्या भारतीय आरोपींना प्रत्यार्पणाद्वारे मायदेशात परत आणण्याच्या कारवाया केल्या आहेत. मात्र, यावेळी आर्थिक गुन्ह्याच्या आरोपाखाली एका युक्रेनियन नागरिकाला भारतात आणले जात आहे. या संपूर्ण प्रक्रियेत केंद्रीय अन्वेषण विभागाने (सीबीआय) नोडल यंत्रणा म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावली. संबंधित देशांच्या तपास यंत्रणांशी समन्वय साधण्यापासून ते प्रत्यार्पणासंबंधीच्या कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण करण्यापर्यंतची जबाबदारी सीबीआयने पार पाडली.
तपास यंत्रणांच्या माहितीनुसार, जापिचेंको हा गुंतवणूकदारांची कोट्यवधी रुपयांची फसवणूक करणाऱ्या एका मोठ्या नेटवर्कचा भाग असल्याचा आरोप आहे. या कथित टोळीकडून गुंतवणूकदारांना दर आठवड्याला असामान्यपणे जास्त परतावा देण्याचे आमिष दाखवले जात होते. अधिक नफ्याच्या आशेने अनेकांनी या योजनेत पैसे गुंतवल्याचा संशय आहे. त्यानंतर गुंतवणुकीच्या माध्यमातून जमा झालेल्या मोठ्या रकमेचा गैरव्यवहार करण्यात आल्याचा तपास यंत्रणांचा दावा आहे.
या संपूर्ण आर्थिक व्यवहारांमध्ये जापिचेंकोची महत्त्वपूर्ण भूमिका असल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. गुंतवणूकदारांकडून जमा झालेली रोकड क्रिप्टोकरन्सीमध्ये रूपांतरित करणे तसेच मोठ्या प्रमाणावर रोख रकमेचे व्यवहार घडवून आणण्यात त्याचा सहभाग असल्याचे तपासात समोर आल्याचे सांगितले जाते. याच माध्यमातून पैशांचा स्रोत लपवून मनी लॉन्ड्रिंग केल्याचा संशय असून, या आर्थिक व्यवहारांची सखोल चौकशी सुरू आहे.
जापिचेंकोला भारतात आणण्यासाठी सीबीआयने इंटरपोल आणि रोमानियातील संबंधित यंत्रणांशी सातत्याने संपर्क ठेवला होता. त्याच्याविरोधात जारी करण्यात आलेल्या रेड कॉर्नर नोटिशीच्या आधारे त्याला ताब्यात घेण्यात आले. त्यानंतर दोन्ही देशांमधील कायदेशीर प्रक्रियेनुसार प्रत्यार्पणाच्या आवश्यक औपचारिकता पूर्ण करण्यात आल्या. अखेर १७ नोव्हेंबर रोजी त्याला घेऊन विमान भारताच्या दिशेने रवाना झाले.
भारतात आल्यानंतर ईडीचे अधिकारी त्याची मनी लॉन्ड्रिंग आणि गुंतवणूक फसवणूक प्रकरणात चौकशी करणार आहेत. या चौकशीत गुंतवणूकदारांकडून जमा केलेल्या पैशांचा नेमका वापर कसा झाला, क्रिप्टोकरन्सीच्या माध्यमातून किती रकमेचे व्यवहार करण्यात आले आणि या कथित आर्थिक जाळ्यात आणखी कोणाचा सहभाग आहे, याचा शोध घेतला जाण्याची शक्यता आहे. त्याच्या चौकशीतून या आंतरराष्ट्रीय आर्थिक गैरव्यवहाराशी संबंधित अनेक महत्त्वाचे धागेदोरे उघड होऊ शकतात. परदेशात लपून बसलेल्या आर्थिक गुन्ह्यांतील आरोपींना भारतात आणण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय तपास यंत्रणांशी समन्वय साधण्याच्या दृष्टीने ही कारवाई भारतीय तपास यंत्रणांसाठी महत्त्वपूर्ण मानली जात आहे.