नागपूर,
gorewada-lake-sewage-pollutionलाखो नागपूरकरांची तहान भागविणाऱ्या गोरेवाडा तलावाच्या अस्तित्वावरच आता प्रदूषणाचे संकट ओढवले आहे. शहराच्या प्रमुख जलस्रोतामध्येच उघड्या गटारांचे आणि नाल्यांमधून वाहणारे दुर्गंधीयुक्त सांडपाणी थेट मिसळत असल्याचा धक्कादायक प्रकार समोर आला आहे. लावा, दाभा आणि फ्रेंड्स कॉलनी या परिसरांमधील सांडपाणी कोणतीही प्रभावी प्रक्रिया न करता गोरेवाडा तलावात सोडले जात असल्याचा आरोप स्थानिक नागरिकांनी केला आहे. त्यामुळे एकीकडे नागरिकांच्या आरोग्याचा प्रश्न निर्माण झाला असून दुसरीकडे तलावातील जलचर आणि नैसर्गिक जैवविविधताही धोक्यात आली आहे. शहराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या महत्त्वाच्या जलस्रोताची अशी अवस्था होत असताना महापालिका आणि नागपूर सुधार प्रन्यास (एनआयटी) प्रशासन नेमके काय करत आहे, असा संतप्त सवाल नागरिक उपस्थित करीत आहेत.
तीन परिसरांतील सांडपाणी थेट तलावात
लावा, दाभा आणि फ्रेंड्स कॉलनी या दाट लोकवस्तीच्या परिसरांतून वाहणारे उघडे नाले थेट गोरेवाडा तलावाच्या दिशेने जात असल्याचे स्थानिकांचे म्हणणे आहे. या नाल्यांमधून घरगुती सांडपाणी, मैलापाणी आणि विविध प्रकारचा कचरा वाहून तलावात मिसळत आहे. शहराच्या पिण्याच्या पाण्याचा प्रमुख स्रोत असलेल्या तलावात अशा प्रकारे दूषित पाणी मिसळणे ही अत्यंत गंभीर बाब आहे. पाण्याचे प्रदूषण रोखण्यासाठी आवश्यक यंत्रणा उभारण्याची जबाबदारी संबंधित प्रशासनाची असतानाही प्रत्यक्षात परिस्थिती बदललेली दिसत नाही.
गोरेवाडा तलावाला लागूनच आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे प्राणीसंग्रहालय आणि जंगल परिसर आहे. त्यामुळे तलावातील प्रदूषणाचा परिणाम केवळ जलचरांपुरता मर्यादित न राहता परिसरातील वन्यजीवांच्या आरोग्यावरही होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोताचे संरक्षण करण्याबरोबरच या संपूर्ण परिसंस्थेचे रक्षण करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
सभागृहात प्रश्न उपस्थित करूनही उपाययोजना नाहीत!
या गंभीर समस्येकडे माजी नगरसेवक जगदीश ग्वालबन्सी यांनी यापूर्वीच लक्ष वेधले होते. त्यांनी महापालिकेच्या सभागृहात हा प्रश्न उपस्थित करून प्रशासनाचे लक्ष वेधण्याचा प्रयत्न केला होता. तसेच स्थानिक नगरसेवक शैलेश पांडे यांनीही या समस्येचा पाठपुरावा केला आहे. संबंधित विभागाकडे रीतसर तक्रार दाखल करूनही परिस्थितीत अपेक्षित सुधारणा झालेली नसल्याचा आरोप त्यांनी केला आहे.
विशेष म्हणजे, गोरेवाडा तलावाच्या परिसरातील प्रदूषणाबाबत वन विभागानेही महापालिका आणि एनआयटी प्रशासनाला पत्राद्वारे माहिती दिल्याचे सांगितले जाते. मात्र, वन विभागाच्या पत्रानंतरही सांडपाणी रोखण्यासाठी ठोस उपाययोजना का करण्यात आली नाही, हा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे. दोन सरकारी यंत्रणांमधील समन्वयाच्या अभावाचा फटका मात्र तलावाला आणि नागरिकांना सहन करावा लागत असल्याची भावना स्थानिकांमध्ये आहे.
शुद्धीकरण होते म्हणून प्रदूषणाला परवानगी?
महापालिका प्रशासनाकडून तलावातील पाणी वॉटर ट्रीटमेंट प्लांटमध्ये पूर्णपणे शुद्ध केल्यानंतरच नागरिकांना नळाद्वारे पुरवठा केला जात असल्याचे सांगितले जाते. मात्र, या दाव्यामुळे नागरिकांचे समाधान झालेले नाही. शहराच्या मुख्य जलस्रोतामध्येच गटाराचे पाणी मिसळू देणे कितपत योग्य आहे, असा सवाल नागरिक करीत आहेत.
पाणी शुद्धीकरणाची यंत्रणा असली तरी तलावात सांडपाणी सोडण्याची मुभा प्रशासनाला कोणी दिली? प्रक्रिया केंद्रामध्ये तांत्रिक बिघाड झाल्यास किंवा शुद्धीकरण प्रक्रियेत त्रुटी निर्माण झाल्यास त्याची जबाबदारी कोण घेणार? पाण्याच्या गुणवत्तेवर नियमित देखरेख ठेवली जाते का? तसेच दूषित पाण्यामुळे भविष्यात नागरिकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण झाल्यास जबाबदार कोण राहणार, असे अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
नाले वळविण्याची कायमस्वरूपी व्यवस्था करा
स्थानिक नागरिकांच्या मते, केवळ तक्रारी स्वीकारून किंवा पाणी शुद्ध केले जात असल्याचे सांगून हा प्रश्न सुटणार नाही. लावा, दाभा आणि फ्रेंड्स कॉलनीतील नाल्यांचे पाणी तलावात जाण्यापासून रोखण्यासाठी तातडीने पर्यायी व्यवस्था करणे आवश्यक आहे. सांडपाण्यावर प्रक्रिया करूनच त्याची विल्हेवाट लावली पाहिजे. त्याचबरोबर तलावातील पाण्याचे नमुने तपासून त्याचा अहवाल सार्वजनिक करावा आणि मृत माशांच्या घटनांची स्वतंत्र चौकशी करावी, अशी मागणी होत आहे.
नगरसेवक शैलेश पांडे आणि स्थानिक नागरिकांनी प्रशासनाला तातडीने कारवाई करण्याचा इशारा दिला आहे. सांडपाण्याचा प्रवाह त्वरित रोखून कायमस्वरूपी उपाययोजना करण्यात आली नाही, तर तीव्र जनआंदोलन छेडण्यासोबतच न्यायालयात दाद मागण्यात येईल, असा इशाराही देण्यात आला आहे.
एकीकडे नागपूरकरांना शुद्ध पाणी देण्याचे आश्वासन आणि दुसरीकडे शहराच्या प्रमुख जलस्रोतामध्येच गटाराचे पाणी मिसळत असल्याचा आरोप! गोरेवाडा तलावाच्या प्रदूषणाकडे प्रशासन आणखी किती दिवस डोळेझाक करणार, हा खरा प्रश्न आहे.