जायकवाडी धरणावर यंदा स्थलांतरित पक्ष्यांची संख्या घटली

    दिनांक :21-Nov-2026
Total Views |
मुंबई
jayakwadi dam bird count
यंदाच्या हिवाळ्यात जायकवाडी धरण आणि सुखना प्रकल्प परिसरात देशी तसेच विदेशी पक्ष्यांची संख्या लक्षणीयरीत्या घटल्याचे निरीक्षण समोर आले आहे. एल निनोचा प्रभाव, जलाशयांमधील घटलेला पाणीसाठा आणि वाढते प्रदूषण या कारणांमुळे पक्ष्यांच्या स्थलांतरावर परिणाम झाला आहे. हजारो किलोमीटरचा प्रवास करून दरवर्षी या भागात येणारे पाहुणे पक्षी यंदा अपेक्षेपेक्षा कमी संख्येने दाखल झाले आहेत.



या परिसरात दरवर्षी साधारण १८४ प्रकारचे पक्षी आढळतात. त्यापैकी सुमारे १०० प्रजाती स्थानिक असून, उर्वरित ८४ प्रजाती परराज्यांतून आणि परदेशातून येथे येतात. युरोपातील देशांमध्ये हिवाळ्यात बर्फवृष्टी सुरू झाल्यानंतर तेथील पक्षी सुरक्षित निवारा आणि अन्नाच्या शोधात भारतातील अनुकूल ठिकाणी स्थलांतर करतात. जायकवाडी धरण हे अशा स्थलांतरित पक्ष्यांसाठी महत्त्वाचे ठिकाण मानले जाते. मात्र यंदा पाण्याची कमतरता, जलपर्णीचा वाढता प्रादुर्भाव आणि पाण्यातील प्रदूषण यामुळे या पक्ष्यांच्या आगमनावर मर्यादा आल्याचे दिसत आहे.

यंदा सायबेरिया, मध्य आशिया आणि युरोपमधून कुकरी गरुड, भोरडी मैना, चमकदार शराटी, नीलपंख, युरोपियन रोलर आणि मानमोड्या यांसारख्या काही प्रजाती दाखल झाल्या आहेत. मात्र, मागील वर्षांच्या तुलनेत पाणपक्ष्यांचे मोठे थवे दिसत नाहीत. जलाशयांवर तुरळक पक्षीच आढळत असून, समुद्री बगळा आणि मोर बगळा यांचे दर्शन होत आहे. स्थानिक पक्ष्यांमध्येही उघड्या चोचीचा करकोचा, रंगीत करकोचा आणि खंड्या यांची संख्या कमी झाल्याचे निरीक्षण आहे.

गेल्या काही वर्षांपासून जलाशयांमधील प्रदूषणाचा प्रश्न अधिक गंभीर बनत आहे. पूर्वी जायकवाडी परिसरात फ्लेमिंगोचे मोठे थवे पाहायला मिळत होते; मात्र आता या पक्ष्यांचे दर्शनही दुर्मीळ झाले आहे. सांडपाणी तसेच विविध कंपन्यांचे रासायनिक पाणी जलाशयात मिसळत असल्याने पाण्याची गुणवत्ता खालावत आहे. याशिवाय मासेमारी करणाऱ्यांकडून वापरलेली जाळी पाण्यातच टाकली जात असल्याने पक्ष्यांसाठी हा परिसर असुरक्षित बनत असल्याचे सांगितले जात आहे.

एल निनोचा प्रभाव, पाण्याचे दुर्भिक्ष आणि वाढते प्रदूषण या तिन्ही घटकांचा एकत्रित परिणाम यंदा पक्ष्यांच्या स्थलांतरावर झाला आहे. जलाशयांमधील प्रदूषण रोखणे, पाण्याची गुणवत्ता सुधारणे आणि पक्ष्यांसाठी सुरक्षित अधिवास निर्माण करणे आवश्यक आहे. या उपाययोजना प्रभावीपणे राबवल्यास आगामी काळात जायकवाडी आणि सुखना प्रकल्प परिसरात पुन्हा देशी-विदेशी पक्ष्यांची संख्या वाढू शकेल, अशी अपेक्षा पक्षीमित्रांनी व्यक्त केली आहे.