धनत्रयोदशीला धणे पूजनाची परंपरा; आरोग्य आणि समृद्धीचा उत्सव!

coriander seeds on Dhanatrayodashi दिवाळीच्या उत्सवाला सुरुवात झाली असून आज, शुक्रवार ६ नोव्हेंबर रोजी देशभरात धनत्रयोदशी साजरी होत आहे. महाराष्ट्रात या सणाला धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी भगवान धन्वंतरी, माता लक्ष्मी आणि धनाचे अधिपती भगवान कुबेर यांचे पूजन करून आरोग्य, ऐश्वर्य आणि सुखसमृद्धीची कामना केली जाते. वैदिक पंचांगानुसार, आज सायंकाळी ६.३२ ते रात्री ८.३१ हा लक्ष्मी-कुबेर पूजनासाठी शुभ मुहूर्त आहे. त्रयोदशी तिथीला सकाळी १०.३० वाजता प्रारंभ झाला असून, तिची समाप्ती ७ नोव्हेंबर रोजी सकाळी १०.४७ वाजता होणार आहे. त्रयोदशी तिथी आणि प्रदोष काळाचा योग जुळून येत असल्याने या काळात पूजन करणे शुभ मानले जाते. यंदाही सोने, चांदी आणि नवीन वस्तूंच्या खरेदीसह धणे आणि गूळ पूजनाची पारंपरिक पद्धत अनेक घरांमध्ये पाळली जाणार आहे.

 

 

 

 

धनत्रयोदशीच्या दिवशी महाराष्ट्रात धणे पूजनाला विशेष स्थान आहे. अखंड धणे खरेदी करून ते लक्ष्मीपूजनासाठी ठेवले जातात. काही कुटुंबांमध्ये धणे आणि गूळ एकत्र करून देवीला नैवेद्य दाखवण्याची प्रथा आहे. धणे हे धनधान्य आणि भरभराटीचे प्रतीक मानले जाते. ज्योतिषशास्त्रीय मान्यतेनुसार त्यांचा संबंध बुध ग्रहाशी जोडला जातो. पूजनानंतर हे धणे कुंडीत किंवा अंगणातील बागेत पेरण्याचीही परंपरा आहे. घरात वर्षभर धनधान्याची वृद्धी व्हावी आणि प्रगतीची नवी सुरुवात व्हावी, या भावनेतून ही प्रथा पाळली जाते. दरम्यान, सोने-चांदी खरेदीसाठी पुणे येथे सायंकाळी ६.३२ ते रात्री ८.३१, मुंबई येथे ६.३५ ते ८.३५, नागपूर येथे ६.०७ ते ८.०६, नाशिक येथे ६.३० ते ८.२९, कोल्हापूर येथे ६.३३ ते ८.३१ आणि छत्रपती संभाजीनगर येथे ६.२४ ते ८.२४ हा शुभ मुहूर्त देण्यात आला आहे. आणखी एका पंचांगानुसार, ६ नोव्हेंबर रोजी सकाळी १०.३० ते ७ नोव्हेंबर रोजी सकाळी ६.३७ पर्यंत खरेदीसाठी शुभ कालावधी आहे. शहर आणि पंचांग पद्धतीनुसार या वेळांमध्ये फरक असू शकतो.

 

 

पौराणिक मान्यतेनुसार, समुद्रमंथनातून भगवान धन्वंतरी अमृतकलश घेऊन प्रकट झाले होते. त्यामुळे धनत्रयोदशीला धन्वंतरी जयंती म्हणूनही ओळखले जाते. भगवान धन्वंतरी यांना आयुर्वेद आणि आरोग्याचे अधिष्ठाता मानले जाते. या दिवशी सोने-चांदी खरेदी करण्याची प्रथा समृद्धी आणि शुभतेशी जोडली गेली आहे. सोने हे देवी लक्ष्मीचे, तर चांदी शुद्धतेचे प्रतीक मानली जाते. धन्वंतरी पूजनाबरोबरच सायंकाळी घराबाहेर दक्षिण दिशेला तोंड करून दिवा लावण्याची म्हणजेच यमदीपदान करण्याची परंपराही आहे. धार्मिक श्रद्धेनुसार, यमदेवाला दीपदान केल्याने कुटुंबातील सदस्यांचे अकाली मृत्यूपासून रक्षण होते आणि त्यांना दीर्घायुष्य लाभते. त्यामुळे धनत्रयोदशी हा केवळ मौल्यवान वस्तूंच्या खरेदीचा दिवस नसून आरोग्य, कुटुंबाचे कल्याण, समाधान आणि समृद्धीचा संदेश देणारा सण मानला जातो.