आरबीआयच्या दारात यक्ष-यक्षिणी का?

rbi-yaksha-yakshini-statuesनवी दिल्लीतील आरबीआयच्या मुख्य प्रवेशद्वाराचे रक्षण संपत्तीचा देव असलेल्या कुबेराचे सेवक करतात. उद्योग आणि शेतीच्या माध्यमातून देशाच्या संपत्तीचे रक्षण आणि संवर्धन करण्यासाठी कुबेराचे यक्ष आणि यक्षिणी आरबीआयच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर स्थापित केले आहेत. धर्मग्रंथांमध्ये, त्यांना संपत्तीचा देव असलेल्या कुबेराचे सेवक म्हणून वर्णन केले आहे. पैशांची जुडी धारण केलेले यक्ष, संपत्ती आणि औद्योगिक समृद्धीचे प्रतीक आहेत. शेतीमाल धारण केलेल्या यक्षिणी, शेती, जमिनीची सुपीकता आणि अन्न समृद्धीचे प्रतीक आहेत. भारत एक कृषीप्रधान देश आहे आणि स्वातंत्र्यानंतर औद्योगिक विकासाची तत्कालीन राजकीय इच्छा देखील या मूर्तींमध्ये प्रतिबिंबित होते.

 

 

यक्ष आणि यक्षिणी कोण आहेत?

धर्मग्रंथांमध्ये यक्षांना दैवी किंवा अर्ध-दैवी जीव म्हणून वर्णन केले आहे. ते संपत्ती, पृथ्वीच्या गर्भात दडलेली संपत्ती, पाणी, जंगले आणि नैसर्गिक संसाधनांशी संबंधित आहेत. त्यांना शक्तिशाली, समृद्ध आणि संरक्षक म्हणून चित्रित केले आहे. याउलट, यक्षिणींना यक्षाचे स्त्री रूप मानले जाते. प्राचीन कलेमध्ये, त्या प्रजननक्षमता, सौंदर्य, निसर्ग, झाडे, फळे आणि कृषी समृद्धीचे प्रतीक आहेत. प्राचीन शिल्पांमध्ये यक्षिणींना झाडांच्या फांद्या, फुले आणि पिकांसोबत चित्रित केले आहे.

 

 

कुबेराशी त्यांचा काय संबंध आहे?

संपत्तीचा देव असलेला कुबेर, जलतत्त्व आणि उत्तर दिशेचे प्रतिनिधित्व करतो. तथापि, यक्षांची भूमिका याच्याही पलीकडे विस्तारलेली आहे. त्यांना पृथ्वीच्या गुप्त खजिन्यांचे, रत्ने, खनिजे, पाणी आणि वनसंपत्तीचे संरक्षक देखील मानले जात असे. म्हणूनच यक्षांना केवळ संपत्ती धारण करणारे जीव म्हणून नव्हे, तर संपत्तीचे संरक्षण आणि समृद्धीचे प्रतीक म्हणूनही पाहिले जाते. यामुळेच आरबीआयच्या प्रवेशद्वारावर यक्ष आणि यक्षिणींच्या मूर्ती प्रतिकात्मकरीत्या स्थापित करण्यात आल्या आहेत.