अंधाऱ्या रात्री उजळतो समृद्धीचा प्रकाश; लक्ष्मीपूजनाचे महत्त्व काय?

significance of Lakshmi Pujan दिवाळी म्हटली की घराघरांत उजळणाऱ्या पणत्या, आकर्षक रांगोळ्या, फराळाचा दरवळ आणि लक्ष्मीपूजनाची तयारी असे चित्र पाहायला मिळते. या सणातील सर्वांत महत्त्वाचा दिवस म्हणजे कार्तिक अमावस्येला साजरे होणारे लक्ष्मीपूजन. मात्र, वर्षातील इतर अमावस्या अंधाराचे प्रतीक मानल्या जात असताना दिवाळीच्या अमावस्येला एवढे महत्त्व का दिले जाते, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. पौराणिक कथांनुसार, देव आणि दानवांनी केलेल्या समुद्रमंथनातून माता लक्ष्मी प्रकट झाली होती. त्यामुळे या दिवशी देवी लक्ष्मीची विशेष आराधना करण्याची परंपरा आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, कार्तिक अमावस्येच्या रात्री माता लक्ष्मी पृथ्वीवर संचार करते. ज्या घरात स्वच्छता, प्रसन्नता आणि प्रकाश असतो, तिथे देवीचा वास असतो, अशी श्रद्धा आहे. याच कारणामुळे दिवाळीपूर्वी घराची स्वच्छता करून लक्ष्मीपूजनाच्या रात्री घराच्या प्रत्येक कोपऱ्यात दिवे लावण्याची परंपरा रूढ झाली आहे.

 

 

 

 

 

यंदा रविवार, ८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी दिवाळी आणि लक्ष्मीपूजन साजरे केले जाणार आहे. पंचांगानुसार अमावस्या तिथी ८ नोव्हेंबर रोजी सकाळी ११ वाजून २७ मिनिटांनी सुरू होऊन ९ नोव्हेंबर रोजी दुपारी १२ वाजून ३१ मिनिटांनी समाप्त होणार आहे. त्यामुळे प्रदोष काळाचा विचार करून ८ नोव्हेंबरच्या सायंकाळी लक्ष्मीपूजन केले जाणार आहे. महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांमध्ये पूजेच्या वेळा वेगवेगळ्या आहेत. मुंबईत सायंकाळी ६:२७ ते रात्री ८:२७, पुण्यात ६:२४ ते ८:२४, कोल्हापुरात ६:२५ ते ८:२६, नाशिकमध्ये ६:२२ ते ८:२२, नागपुरात ५:५९ ते ७:५८, तर छत्रपती संभाजीनगरमध्ये ६:१६ ते ८:१६ हा लक्ष्मीपूजनाचा मुहूर्त देण्यात आला आहे. या दिवशी देवी लक्ष्मीसोबत भगवान गणेशाचीही पूजा केली जाते. पूजेपूर्वी देवघर आणि पूजेची जागा स्वच्छ करून लक्ष्मी-गणेशाची स्थापना केली जाते. त्यानंतर दिवा लावून हळद, कुंकू, अक्षता आणि फुले अर्पण केली जातात. मंत्रोच्चार, आरती आणि नैवेद्य दाखवून कुटुंबातील सर्व सदस्य एकत्रितपणे प्रार्थना करतात. अनेक घरांमध्ये लक्ष्मीपूजनानंतर भजन, नामस्मरण आणि जागरण करण्याचीही परंपरा आहे.

 

 

लक्ष्मीपूजनाच्या तयारीत घराची स्वच्छता, मुख्य दरवाजासमोरील रांगोळी, आंब्याच्या पानांचे किंवा फुलांचे तोरण आणि घरभर दिव्यांची सजावट यांना विशेष महत्त्व असते. धार्मिक श्रद्धेनुसार स्वच्छता आणि प्रकाश हे शुभतेचे प्रतीक मानले जाते. पूजेचे साहित्य आधीच तयार ठेवणे, आपल्या शहरातील मुहूर्त तपासणे आणि कोणतीही घाई न करता शांतपणे पूजा करणे योग्य मानले जाते. दिवे लावताना लहान मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांच्या सुरक्षिततेची काळजी घेणे तसेच फटाके फोडताना सुरक्षित अंतर राखणेही आवश्यक आहे. अमावस्येच्या रात्री देवपूजा आणि जागरण करण्यामागे आध्यात्मिक समाधान, सकारात्मक विचार आणि कुटुंबासोबत वेळ घालवण्याची भावना जोडलेली आहे. त्यामुळे लक्ष्मीपूजन हा केवळ धनप्राप्तीसाठी केला जाणारा धार्मिक विधी नसून घरात सुख, शांती आणि समृद्धी नांदावी, यासाठी एकत्र येण्याचा आनंददायी उत्सव मानला जातो.