निर्बंधांचा परिणाम; रशियन तेल कमी, भारताने सौदीकडे वाढवला कल

india-russian-oil भारताच्या कच्च्या तेल आयात धोरणात महत्त्वपूर्ण बदल होत असल्याचे अलीकडील शिपमेंट आकडेवारीतून दिसून येत आहे. पश्चिम आशियातील पुरवठादार, विशेषतः सौदी अरेबिया, पुन्हा एकदा भारतीय बाजारपेठेत आपला वाटा वाढवताना दिसत आहेत. दुसरीकडे रशियाकडून होणारा पुरवठा अजूनही महत्त्वाचा असला तरी आंतरराष्ट्रीय निर्बंध आणि भू-राजकीय परिस्थितीमुळे त्यात घट नोंदवली जात आहे.

 

 

१ ते १८ फेब्रुवारीदरम्यान भारताची एकूण कच्च्या तेलाची आयात सरासरी ४.८५ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन इतकी राहिली, जी जानेवारीतील ५.२५ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिनच्या तुलनेत सुमारे आठ टक्क्यांनी कमी आहे. अमेरिकेने काही प्रमुख रशियन निर्यातदारांवर निर्बंध लादल्यानंतर आणि युरोपियन संघाने नव्या टप्प्यातील निर्बंध लागू केल्यानंतर रशियाकडून होणाऱ्या पुरवठ्यात घट दिसून आली. डिसेंबर २०२५ मध्ये भारतात येणारे रशियन तेल १.२८ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन होते, ते जानेवारीत १.२२ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिनवर आले आणि फेब्रुवारीच्या सुरुवातीस आणखी घसरून सुमारे १.०९ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन इतके झाले. जागतिक कमोडिटी विश्लेषण संस्था केप्लरचे संशोधन विश्लेषक सुमित रिटोलिया यांच्या मते, फेब्रुवारी महिन्यात भारताची रशियन तेल आयात सरासरी १ ते १.२ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन राहण्याची शक्यता आहे. india-russian-oil २०२२ मध्ये युक्रेन संघर्षानंतर सवलतीच्या दरात मोठ्या प्रमाणावर रशियन तेल खरेदी करण्यास भारताने सुरुवात केली होती; मात्र आता हा वाढीचा वेग स्थिरावल्याचे संकेत आहेत. त्यांच्या अंदाजानुसार, व्यावसायिक आणि धोरणात्मक अडचणींमुळे २०२६ पर्यंत भारताच्या एकूण आयातीत रशियाचा वाटा हळूहळू कमी होऊ शकतो.

दरम्यान, अमेरिका आणि भारत यांच्यातील समजुतीनुसार भारताला आवश्यक गरजांसाठी रशियन तेल आयात करण्यास परवानगी असली तरी त्याचा विस्तार करण्याबाबत प्रोत्साहन दिले जात नसल्याचे मानले जाते. परिणामी निर्माण झालेली पोकळी पश्चिम आशियातील देश भरून काढत आहेत. फेब्रुवारीमध्ये सौदी अरेबियाकडून पुरवठा १ ते १.१ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिनपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे, जो गेल्या काही वर्षांतील उच्चांक मानला जातो. महिन्याच्या सुरुवातीला हा प्रवाह सुमारे १.४ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन नोंदवला गेला असला तरी मार्चच्या सुरुवातीला त्यात काहीशी घट होण्याचा अंदाज आहे. सध्याच्या ट्रेंडनुसार, फेब्रुवारी महिन्यात भारताचा सर्वात मोठा तेल पुरवठादार म्हणून सौदी अरेबिया पुढे आला असून त्यानंतर रशिया आणि इराकचा क्रमांक लागतो.