गंगेचे पाणी पिण्यास अयोग्य!
कॅग अहवालातून धक्कादायक माहिती
Total Views |
नवी दिल्ली,
Ganga water is unfit for drinking भारतीय नियंत्रक आणि महालेखा परीक्षक (कॅग) यांनी सादर केलेल्या अहवालात गंगा नदीच्या पाण्याच्या गुणवत्तेबाबत गंभीर चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. उत्तराखंडमध्ये राबविण्यात येत असलेल्या नमामि गंगे कार्यक्रमच्या लेखापरीक्षणात देवप्रयाग ते हरिद्वार या दरम्यानच्या गंगेच्या पाण्यात कोलिफॉर्म जिवाणूंचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात वाढल्याचे आढळले. अहवालानुसार हे प्रमाण सुमारे बत्तीस पट अधिक झाले आहे, ज्यामुळे हे पाणी पिण्यास अयोग्य ठरत असल्याची नोंद करण्यात आली आहे. लेखापरीक्षणात असेही समोर आले की अनेक सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्पांनी राष्ट्रीय हरित न्यायाधिकरणाने ठरवून दिलेल्या निकषांचे पालन केलेले नाही. सुमारे बत्तीस टक्के प्रकल्प प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी थेट गंगेत सोडत असल्याचेही अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
२०१८ ते २०२३ या कालावधीत उत्तराखंडमध्ये या कार्यक्रमाची अंमलबजावणी कशी झाली याचा आढावा घेताना हे निरीक्षण नोंदवण्यात आले. हा अहवाल गैरसैन येथे झालेल्या उत्तराखंड विधानसभेच्या अधिवेशनात सादर करण्यात आला.अहवालात गंगेच्या काठावरील अनेक शहरांमध्ये या योजनेतील कामे अपेक्षित पद्धतीने पार पडली नसल्याचेही सांगण्यात आले आहे. जनजागृतीचा अभाव असल्यामुळे स्वच्छ गंगा अभियानांतर्गत उभारण्यात आलेल्या काही स्मशानभूमींचा वापर मर्यादित प्रमाणात होत असल्याचे दिसून आले. तसेच प्रकल्पाअंतर्गत राबविण्यात आलेल्या वृक्षारोपण उपक्रमांनाही अपेक्षित यश मिळाले नसल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. एकूण निधीपैकी केवळ सोळा टक्के निधी प्रभावीपणे वापरला गेला असल्याचेही अहवालात स्पष्ट करण्यात आले आहे.जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मते दूषित पाणी आणि अपुरी स्वच्छता यामुळे कॉलरा, अतिसार, आमांश, हिपॅटायटीस ए, टायफॉईड आणि पोलिओसारखे गंभीर आजार पसरण्याचा धोका वाढतो.
योग्य पाणीपुरवठा आणि स्वच्छतेची साधने नसल्यास आरोग्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः रुग्णालयांसारख्या ठिकाणी ही समस्या अधिक गंभीर ठरते, कारण तेथे रुग्ण आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांना संसर्गाचा धोका वाढतो. आकडेवारीनुसार विकसित देशांतील रुग्णालयांमध्ये उपचार घेत असताना प्रत्येक शंभर रुग्णांपैकी सुमारे सात रुग्णांना संसर्ग होतो, तर कमी आणि मध्यम उत्पन्न असलेल्या देशांमध्ये हा आकडा पंधरा रुग्णांपर्यंत पोहोचतो. या संसर्गामागे स्वच्छ पाणी आणि स्वच्छता सुविधांचा अभाव हे एक प्रमुख कारण मानले जाते.तज्ज्ञांच्या मते शहरी, औद्योगिक आणि कृषी क्षेत्रातील सांडपाण्याचे अयोग्य व्यवस्थापन केल्यामुळे अनेक भागांतील पिण्याचे पाणी दूषित होत आहे. काही ठिकाणी भूजलामध्ये नैसर्गिकरित्या आढळणारे आर्सेनिक किंवा फ्लोराईड यांसारखे घटकही आरोग्यासाठी घातक ठरू शकतात. याशिवाय पाणीपुरवठा व्यवस्थेत वापरल्या जाणाऱ्या काही धातू किंवा रसायनांमुळेही पिण्याच्या पाण्याची गुणवत्ता बिघडण्याची शक्यता असल्याचे तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.