होर्मुझ,
crude-oil-lpg-indian-tankers-stuck : होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून मार्ग मिळण्याची वाट पाहत पर्शियन आखातात २२ भारतीय ध्वज असलेली जहाजे अडकल्याने भारताच्या पेट्रोलियम आणि गॅस पुरवठा प्रणालीसमोर एक गंभीर आव्हान उभे राहिले आहे. नौवहन मंत्रालयाचे विशेष सचिव, राजेश कुमार सिन्हा यांनी बुधवारी दिलेल्या माहितीनुसार, या जहाजांमध्ये एकूण १६.७ लाख टन कच्चे तेल, ३.२ लाख टन एलपीजी आणि अंदाजे २ लाख टन एलएनजी आहे. मध्य-पूर्वेत युद्ध सुरू झाले तेव्हा होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत २८ भारतीय जहाजे होती, त्यापैकी २४ पश्चिम बाजूला आणि चार पूर्व बाजूला अडकली होती. गेल्या आठवड्यात, दोन्ही बाजूंची प्रत्येकी दोन जहाजे सुरक्षितपणे बाहेर पडण्यात यशस्वी झाली.
सध्याची परिस्थिती काय आहे?
पश्चिमी मार्ग: २२ जहाजे
पूर्वी मार्ग: ३ जहाजे
पश्चिमी मार्गावरील २२ जहाजांमध्ये खालील जहाजांचा समावेश आहे:
६ एलपीजी वाहक जहाजे
१ एलएनजी टँकर
४ कच्चे तेल टँकर
१ रासायनिक उत्पादने वाहक जहाज
३ कंटेनर जहाजे
२ बल्क कॅरियर्स (मालवाहू जहाजे)
१ ड्रेजर (गाळ काढणारे जहाज)
१ रिकामे जहाज
नियमित देखभालीसाठी गोदीत असलेली ३ जहाजे
सिन्हा यांनी सांगितले की, सर्व ६११ खलाशी सुरक्षित असून, युद्धग्रस्त सामुद्रधुनीतून जहाजांना जाण्याची परवानगी देण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत.
होर्मुझ सामुद्रधुनीतील परिस्थिती
अमेरिकेच्या आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांनंतर आणि इराणच्या प्रत्युत्तरानंतर, पर्शियन आखाताला खुल्या महासागराशी जोडणारी होर्मुझ सामुद्रधुनी अक्षरशः बंद झाली आहे. सध्या, पर्शियन आखातात अंदाजे ५०० टँकर जहाजे अडकली आहेत, ज्यात खालील जहाजांचा समावेश आहे:
१०८ कच्चे तेल टँकर
१६६ तेल उत्पादक टँकर
१०४ रासायनिक/उत्पादक टँकर
५२ रासायनिक टँकर
५३ इतर टँकर
विश्लेषकांच्या मते, इराण केवळ पडताळणीनंतरच निवडक जहाजांना जाण्याची परवानगी देत आहे. अलीकडच्या काही दिवसांत, चार जहाजे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून सुरक्षितपणे गेली आहेत, ज्यात तीन बल्क कॅरिअर्स (दोन ग्रीक आणि एक भारतीय) आणि एक अफ्रामॅक्स टँकर (पाकिस्तानी) यांचा समावेश आहे.
भारतावरील परिणाम
भारत आपल्या पुरवठ्यासाठी आयातीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे:
८८% कच्चे तेल
५०% नैसर्गिक वायू
६०% एलपीजी
युद्धापूर्वी, भारताला लागणारे बहुतेक कच्चे तेल सौदी अरेबिया, इराक आणि संयुक्त अरब अमिरातीमधून येत असे, जे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जातात. ८५-९५% एलपीजी आणि ३०% गॅस याच मार्गाने येतो. रशिया, पश्चिम आफ्रिका, अमेरिका आणि लॅटिन अमेरिकेतून कच्च्या तेलाचा पुरवठा काही प्रमाणात होत असला तरी, औद्योगिक आणि व्यावसायिक वापरकर्त्यांसाठी गॅस आणि एलपीजीच्या पुरवठ्यावर परिणाम झाला आहे.