नवी दिल्ली,
humans and raccoons जपानमध्ये मानव आणि सागरी जीव यांच्यातील एक अनोखा बंध आढळून आला आहे, ज्याने जगभरातील लोकांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. हिरोयुकी अराकावा नावाचा एक डायव्हर गेल्या तीन दशकांपासून एकाच जंगली माशाला भेटत आहे आणि तो मासा त्याला ओळखतो व प्रत्येक वेळी त्याच्याकडे येतो.
ही कहाणी सुमारे ३० वर्षांपूर्वी सुरू झाली, जेव्हा अराकावाला एक जखमी एशियन शीपहेड रॅस मासा सापडला. तो बरा होईपर्यंत त्यांनी त्याला खाऊ घातले आणि त्याची काळजी घेतली. नंतर, त्या माशाचे नाव 'योरिको' ठेवण्यात आले. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, बरा झाल्यानंतरही तो मासा त्याच परिसरात राहिला आणि हळूहळू अराकावासोबत त्याचे एक खास नाते निर्माण झाले.
आजही, जेव्हा अराकावा त्या ठिकाणी डुबकी मारायला जातो, तेव्हा योरिको अनेकदा स्वतःहून त्याच्याजवळ जाते. तो मासा न घाबरता त्याच्याजवळ जातो आणि कधीकधी त्याला हलकासा स्पर्शही करतो, जे जंगली माशांमध्ये अत्यंत दुर्मिळ मानले जाते.
तज्ज्ञ काय म्हणणे आहे?
शास्त्रज्ञांच्या मते, अलिकडच्या वर्षांत झालेल्या संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, काही मासे मानवी चेहरे ओळखू शकतात आणि दीर्घकाळ स्मृती टिकवून ठेवू शकतात. विशेषतः रॅस मासे अत्यंत बुद्धिमान मानले जातात, कारण त्यांच्यामध्ये शिकण्याची आणि लक्षात ठेवण्याची क्षमता असते. तज्ज्ञांचा असाही विश्वास आहे की हे वर्तन 'सहयोगी शिक्षणामुळे' (associative learning) असू शकते, म्हणजेच अन्न किंवा सुरक्षिततेशी संबंधित ओळख.humans and raccoons अराकावा आणि योरिकोची ही कथा मानव आणि सागरी जीव यांच्यातील विश्वास आणि ओळखीचे एक दुर्मिळ उदाहरण बनली आहे.
माशांच्या बुद्धिमत्तेबद्दल विज्ञान काय सांगतो?
'सायंटिफिक रिपोर्ट्स' या जर्नलमध्ये २०१६ साली प्रकाशित झालेल्या, "आर्चरफिश मानवी चेहरे ओळखू शकतात" या शीर्षकाच्या एका अभ्यासात असे आढळून आले की, आर्चरफिश वेगवेगळ्या मानवी चेहऱ्यांमध्ये अचूकपणे फरक करू शकतात. इतर संशोधनातून असे दिसून आले आहे की प्रवाळ खडकांवरील मासे त्यांच्या सभोवतालची परिस्थिती आणि सामाजिक क्रम लक्षात ठेवू शकतात.
विशेषतः, रॅस माशांना सर्वात बुद्धिमान माशांच्या प्रजातींपैकी एक मानले जाते, कारण त्यांच्यामध्ये साधनांचा वापर आणि परस्पर सहकार्य यांसारख्या वर्तणुकीची पूर्वी नोंद झाली आहे. तथापि, शास्त्रज्ञ स्पष्ट करतात की ही वर्तणूक अनेकदा साहचर्य शिक्षणाशी जोडलेली असते, जसे की अन्नाचा किंवा सुरक्षिततेचा स्रोत ओळखणे.