होर्मुज सामुद्रधुनीत अडकले कच्चे तेल; रशिया पुन्हा ठरणार का भारताचा तारणहार?

crude-oil-stuck-in-india इराणमधील युद्धजन्य परिस्थितीमुळे जागतिक तेलबाजारात अस्थिरता निर्माण झाली असली तरी भारतासमोर तातडीचे इंधन संकट उभे नाही, असे केंद्र सरकारने स्पष्ट केले आहे. मध्यपूर्वेत वाढलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर पुरवठ्यात अल्पकालीन अडथळे निर्माण झाले, तरी त्याचा सामना करण्याइतका कच्चे तेल आणि इंधनसाठा देशाकडे उपलब्ध असल्याचे पेट्रोलियम मंत्रालयाने सांगितले. सरकार सध्या साठ्याच्या बाबतीत समाधानकारक स्थितीत असून परिस्थितीवर सातत्याने लक्ष ठेवले जात आहे. गरज भासल्यास टप्प्याटप्प्याने उपाययोजना केल्या जातील, असेही अधिकृत निवेदनात नमूद करण्यात आले.

 

 

नवी दिल्लीतील एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, देशात सुमारे आठ आठवडे पुरेल इतका कच्चे तेल आणि वाहतूक इंधनाचा साठा उपलब्ध आहे. घरगुती वापरासाठी लागणाऱ्या स्वयंपाकाच्या गॅसचा साठाही जवळपास एका महिन्यासाठी पुरेसा असल्याचे सांगण्यात आले. crude-oil-stuck-in-india भारतासारखे आशियातील मोठे ग्राहक देश होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या तेलवाहतुकीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहेत. अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यांनंतर या भागात तणाव तीव्र झाला असून सागरी मार्गावरील हालचाली मंदावल्या आहेत. त्यामुळे पुरवठा साखळीबाबत चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. भारतात आयात होणाऱ्या द्रवरूप स्वयंपाक गॅसचाही मोठा हिस्सा याच मार्गाने येतो. संघर्ष दीर्घकाळ चालल्यास आपत्कालीन आराखडे तयार ठेवले असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले, मात्र सध्याच्या घडीला ते अमलात आणण्याची गरज भासलेली नाही. अतिरिक्त साठा उभारण्याचीही आवश्यकता नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले असून शुद्धीकरण प्रकल्पांना त्यांच्या निर्यात बांधिलकी पूर्ण करण्याची मुभा देण्यात आली आहे.

दरम्यान, पर्यायी पुरवठा स्रोतांचा शोधही सुरू आहे. कच्चे तेल, द्रवरूप स्वयंपाक गॅस आणि द्रवरूप नैसर्गिक वायू यासाठी इतर देशांशी संपर्क साधला जात आहे, मात्र त्याबाबत तपशील जाहीर करण्यात आलेला नाही. वृत्तसंस्थांच्या अहवालानुसार, भारत किनाऱ्यावर नांगर टाकून उभ्या असलेल्या रशियामधील तेलवाहू जहाजांचा पर्याय म्हणून विचार करत आहे. रशियाकडून भारत कच्चे तेल आयात करत असला तरी मध्यपूर्वेतील संकटाच्या पार्श्वभूमीवर खरेदी वाढवली जाईल का, याबाबत अधिकृत भूमिका स्पष्ट करण्यात आलेली नाही. crude-oil-stuck-in-india रशियाचे उपपंतप्रधान अलेक्झांडर नोवाक यांनी मॉस्को येथे बोलताना इराणवरील हल्ल्यांनंतर होर्मुज सामुद्रधुनीतील अडथळ्यांमुळे भारताकडून नव्याने रस दिसून येत असल्याचा दावा केला. ऊर्जा क्षेत्राची जबाबदारी सांभाळणाऱ्या नोवाक यांनी युरोपीय संघाने रशियन इंधन आयात कमी करण्याच्या निर्णयात बदल होण्याची शक्यता पूर्णपणे नाकारता येत नसल्याचेही सूचित केले.

भारतासाठी आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे द्रवरूप नैसर्गिक वायूचा मर्यादित साठा. इराणी मानवरहित हल्ल्यानंतर प्रमुख पुरवठादार असलेल्या कतारने उत्पादन तात्पुरते थांबवले असल्याची माहिती समोर आली आहे. हा प्रश्न लवकर सुटला नाही तर काही दिवसांत तातडीच्या उपाययोजना कराव्या लागू शकतात, असा इशाराही अधिकाऱ्यांनी दिला. अलीकडे जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्या असल्या तरी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखालील केंद्र सरकार सध्या पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात तत्काळ वाढ करण्याच्या भूमिकेत नाही. जागतिक अस्थिरतेचा फटका सर्वसामान्यांना बसू नये, यासाठी सरकार प्रयत्नशील असल्याचे संकेत मिळत आहेत.