संगीत विश्वातील 'आशा' मावळली

Asha Bhosle भारतीय संगीत क्षेत्रातील एक लख्ख तारा निखळला असून दिग्गज गायिका आशा भोसले यांनी वयाच्या ९२ व्या वर्षी अखेरचा श्वास घेतला आहे. त्यांच्या जाण्याने केवळ मंगेशकर कुटुंबच नव्हे, तर संपूर्ण कलाविश्व पोरके झाले आहे. आशाताईंचा जीवनप्रवास हा जितका यशाच्या शिखरांनी सजलेला होता, तितकाच तो वैयक्तिक दु:ख आणि संघर्षाने होरपळलेला होता. मुंबईत १९३३ मध्ये जन्मलेल्या आशाताईंनी अवघ्या नऊ वर्षांच्या असताना पितृछत्र गमावले. वडील पंडित दीनानाथ मंगेशकर यांच्या निधनानंतर संपूर्ण कुटुंबाची जबाबदारी त्यांच्या आणि थोरली बहीण लता मंगेशकर यांच्या खांद्यावर आली. प्रतिकूल परिस्थितीतही डगमगून न जाता, कोवळ्या वयातच त्यांनी आपल्या गायकीच्या जोरावर कुटुंबाचा गाडा हाकला आणि भारतीय चित्रपटसृष्टीत स्वतःचे वेगळे स्थान निर्माण केले.

 

 

मंगेशकर घराण्याच्या या वारसदारिकेला संगीत क्षेत्रात स्वतःची ओळख निर्माण करणे सोपे नव्हते. थोरली बहीण लता मंगेशकर, मीना खाडिकर, उषा मंगेशकर आणि भाऊ हृदयनाथ मंगेशकर अशा प्रतिभावान भावंडांच्या गराड्यात असूनही आशाताईंनी आपल्या आवाजातील वैविध्य जपले. त्यांनी केवळ आपल्या बहिणींच्या पावलावर पाऊल ठेवले नाही, तर गायकीच्या क्षेत्रात अनेक धाडसी प्रयोग करून सीमा ओलांडल्या. Asha Bhosle त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील चढउतारही तितकेच आव्हानात्मक होते. वयाच्या सोळाव्या वर्षी गणपतराव भोसले यांच्याशी विवाह केल्यानंतर, त्यांना संसारातील अनेक कडू-गोड अनुभवांना सामोरे जावे लागले. १९६० मध्ये पतीपासून विभक्त झाल्यानंतर त्यांनी हेमंत, आनंद आणि वर्षा या आपल्या तीन मुलांच्या संगोपनाची जबाबदारी समर्थपणे पेलली.

 

 

आशाताईंच्या आयुष्यातील दुसरा महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे थोर संगीतकार आर. डी. बर्मन यांच्याशी झालेला त्यांचा विवाह. या जोडीने भारतीय चित्रपट संगीतात क्रांती घडवून आणली आणि एकापेक्षा एक सरस गाणी रसिकांना दिली. मात्र, नियतीने त्यांच्या पदरात वैयक्तिक दु:खाचे मोठे डोंगरही टाकले. Asha Bhosle आपल्या पोटच्या दोन मुलांचा मृत्यू पाहण्याचे असीम दु:ख त्यांच्या वाट्याला आले. २०१२ मध्ये कन्या वर्षा आणि २०१५ मध्ये थोरला मुलगा हेमंत यांच्या निधनाने त्यांच्या मनावर खोलवर जखमा झाल्या, तरीही त्यांनी संगीताची साधना अखंड सुरू ठेवली. आज त्यांच्या पश्चात नात झनाई भोसले यांच्या रूपाने मंगेशकर आणि भोसले घराण्याचा हा वारसा पुढच्या पिढीकडे सोपवला गेला आहे. अष्टपैलू गायकी, जिद्दी स्वभाव आणि शेवटपर्यंत जपलेली सांगीतिक निष्ठा यामुळे आशा भोसले यांचे नाव इतिहासात अजरामर राहील.