डोक्यातील म्युझिक लूपचे रहस्य! मेंदू कसा खेळतो खेळ

earworm बऱ्याचदा आपल्या सोबत असे घडते की, सकाळी एखादे गाणे ऐकले आणि आता ते दिवसभर डोक्यात सतत वाजते. कितीही प्रयत्न केला तरी, ती धून तुमच्या डोक्यातून जातच नाही! वैज्ञानिक भाषेत, या विचित्र स्थितीला 'इअरवर्म' (earworm) म्हणतात. हा शब्द जर्मन शब्द 'ओहरवर्म' (Ohrwurm) वरून आला आहे, ज्याचा अर्थ 'इअरवर्म' (earworm) असा होतो. तथापि, घाबरण्याची गरज नाही, कारण हा खरा किडा नसून गमतीशीर मानसिक स्थिती आहे. पण प्रश्न असा आहे की असे का होते? चला या संगीतमय खेळामागील विज्ञान समजून घेऊया.

 

 

 

 

इअरवर्म म्हणजे जेव्हा गाण्याचा एखादा विशिष्ट भाग, साधारणपणे १५ ते ३० सेकंदांचा तुकडा, आपल्या मनात वारंवार घुमत राहतो. अनेकदा, तो गाण्याचा सर्वात आकर्षक भाग किंवा त्याचा मुखडा असतो, जो आपण विचार न करता गुणगुणतो. विशेष म्हणजे, संपूर्ण गाणे कधीच आपल्या मनात अडकत नाही; त्याचा फक्त एक छोटासा भागच पुन्हा पुन्हा मनात येत राहतो.

प्रत्येक गाणे इअरवर्म बनत नाही. साधारणपणे, जी गाणी वेगवान असतात आणि ज्यात लयबद्ध चढ-उतार असतात, ज्यामुळे ती गायला सोपी जातात, तीच आपल्या मनात रुतून बसतात. ही गाणी आपल्या मनात सहजपणे पक्की रुजतात. जाहिरातींची गाणी (जिंगल्स) आणि लोकप्रिय पॉप गाणी अशाच प्रकारे तयार केलेली असतात, त्यामुळे ती तुमच्या डोक्यात रुतून बसतात.

आपला मेंदू एका ऑपरेटिंग सिस्टीमप्रमाणे काम करतो. त्यात फोनोलॉजिकल लूप नावाचा एक घटक असतो. हा लूप आपल्या श्रवण कॉर्टेक्सला (auditory cortex) आठवणी आणि भावनांवर प्रक्रिया करणाऱ्या भागांशी जोडतो.

कधीकधी, एखादा विशिष्ट शब्द, जुनी आठवण किंवा एखादी भावना गाण्याला चालना देते.earworm उदाहरणार्थ, जर तुम्ही तुमच्या बालपणी एखाद्या विशिष्ट ठिकाणी एखादे गाणे ऐकले असेल, तर जेव्हा तुम्ही त्या ठिकाणी पुन्हा जाल तेव्हा ते गाणे आपोआप तुमच्या मनात वाजू लागेल.

तणाव आणि रिकामेपणा - जेव्हा आपले मन खूप तणावाखाली असते किंवा पूर्णपणे रिकामे असते, तेव्हा आपला मेंदू पुनरावृत्ती होणाऱ्या कोणत्याही गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करतो.

संगीताशी जोडले जाणे - जर तुम्ही संगीतकार असाल किंवा तुम्हाला संगीतात खूप आवड असेल, तर इतरांपेक्षा तुमच्या मनात गाणी अडकण्याची शक्यता जास्त असते.

ओसीडी (ऑब्सेसिव्ह कंपल्सिव्ह डिसऑर्डर) असलेले लोक, चिंताग्रस्त व्यक्ती किंवा ज्यांना नवीन गोष्टी करून बघायला आवडतात, त्यांच्या मनात गाणी अधिक सहजपणे अडकतात.

संपूर्ण गाणे ऐका - जेव्हा तुम्ही गाणे टाळण्याचा प्रयत्न करता, तेव्हा तुमचे मन ते गाणे अधिकच सतत वाजवत राहते. म्हणून गाणे टाळण्याचा प्रयत्न करू नका.

च्युइंग गम चघळा - जेव्हा तुम्ही च्युइंग गम चघळता, तेव्हा तुमच्या जबड्याची हालचाल त्या ध्वन्यात्मक चक्रात व्यत्यय आणते, जे गाणे तुमच्या मनातून दूर ठेवते.