व्हॉट्स अ‍ॅप हॅकिंग टाळण्यासाठी...

तंत्रवेध. . . 

 

whatsapp hacking मोबाईल फोन आणि इंटरनेट ही फार प्रभावी साधने आहेत. त्यांच्यातील छुपे सामर्थ्य ओळखून डोळसपणे वापर केला तर बरीच कामे सहजपणे होतात, खर्च आणि वेळ वाचतो आणि वापरकर्त्याच्या ज्ञानातही भर पडते. या तंत्राचा वापर करून डिजिटल व्यवसाय करता येतो, पण त्यासाठी सायबर सुरक्षेचा कळीचा मुद्दा लक्षात घेणे जरुरीचे आहे. पूर्वी सुरक्षा ही फक्त भौतिक गोष्टींची गणली जायची. आता सायबर सुरक्षा आणि सर्व संगणकीय भांडवलाची तसेच माहितीची सुरक्षा ही एक अत्यावश्यक बाब झाली आहे. कुंपण, पहारेकरी, कड्या-कुलूप, तिजोरी, शिस्त हे सर्व पर्याय पारंपरिक भौतिक जगातील व्यवसायांसाठी ठीक आहेत, पण डिजिटल युगात कुचकामी ठरतात. त्यासाठी वेगळे सायबर नियम अत्यावश्यक आहेत. आजच्या आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या युगात व्हॉट्स अ‍ॅप हे अ‍ॅप आपल्या दैनंदिन जीवनाचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग बनले आहे. कुटुंबीयांशी संवाद साधणे, मित्रमैत्रिणींशी संपर्क ठेवणे, व्यावसायिक व्यवहार करणे किंवा सामाजिक कार्याचे नियोजन करणे या सर्व बाबी आपण या माध्यमातून सहज करतो. परंतु जशी तंत्रज्ञानाची प्रगती होत आहे, तसतसे सायबर गुन्ह्यांचे प्रमाणही वाढत आहे. त्यामध्ये व्हॉट्स अ‍ॅप हॅकिंग हा एक गंभीर आणि चिंताजनक प्रकार आहे. अनेक लोकांना याबाबत पुरेशी माहिती नसल्यामुळे ते फसवणुकीचे बळी ठरतात. अलिकडे हे वारंवार घडत आहे. व्हॉट्स अ‍ॅप हॅकिंग म्हणजे एखाद्या व्यक्तीच्या खात्यावर त्याच्या परवानगीशिवाय दुसèया व्यक्तीने ताबा मिळवणे होय. हा ताबा मिळवण्यासाठी गुन्हेगार अनेक पद्धती वापरतात.

 

 

 

 

व्हॉट्स अ‍ॅप हॅकिंगची सर्वांत सामान्य पद्धत म्हणजे एकदाच वापरायचा संकेतांक (ओटीपी) मिळवणे. आपण व्हॉट्स अ‍ॅप सुरू करतो, तेव्हा आपल्या मोबाईल क्रमांकावर एक संकेतांक येतो. हा संकेतांक कुणालाही सांगायचा नसतो. परंतु काही फसवे लोक आपण बँकेचे अधिकारी, ओळखीचे मित्र किंवा सरकारी कर्मचारी असल्याचे भासवतात आणि तो संकेतांक मागतात. आपण विश्वास ठेवून तो दिला, की ते लगेच आपल्या खात्यावर ताबा मिळवतात. दुसरी एक महत्त्वाची पद्धत म्हणजे संगणकावरून व्हॉट्स अ‍ॅप वापरण्याच्या सुविधेचा गैरवापर. व्हॉट्स अ‍ॅप संगणकावरही वापरता येते. यासाठी मोबाईलमधून एक क्यूआर कोड (संकेतचिन्ह) स्कॅन करावे लागते. कुणी आपला मोबाईल काही क्षणांसाठी घेतला आणि हे संकेतचिन्ह स्कॅन केले, तर त्याला आपल्या संदेशांवर नियंत्रण मिळते. अनेक वेळा लोक सार्वजनिक ठिकाणी किंवा इतरांच्या संगणकावर ही सुविधा वापरतात आणि नंतर बाहेर पडायला विसरतात. त्यामुळे त्यांचे खाते इतरांकडे खुले राहते. तिसरी पद्धत म्हणजे मोबाईल क्रमांकाशी संबंधित फसवणूक. काही गुन्हेगार मोबाईल सेवा देणाèया कंपनीला चुकीची माहिती देऊन एखाद्याच्या नावावरील क्रमांकाचे नवीन सिम कार्ड काढतात. एकदा त्यांच्याकडे आपला क्रमांक गेला की त्या आधारे व्हॉट्स अ‍ॅप पुन्हा सुरू करून आपल्या खात्यावर ताबा मिळवला जातो. हा प्रकार थोडा गुंतागुंतीचा असला तरी वाढत चालला आहे. आणखी एक बाब म्हणजे अनेक व्यक्ती आपले आधार आणि पॅनकार्ड सोशल मीडियावर ठेवतात. ही महत्त्वाची वैयक्तिक माहिती आपली खरी ओळख असते. ती चुकीच्या व्यक्तीच्या हाती गेली की आपली फसवणूक करणे सोपे होते. कारण आपली ओळख वापरून मोबाईल क्रमांक मिळवता येतो.

 

काही वेळा बनावट दुवे रचून किंवा हानिकारक अनुप्रयोग करूनही धोका निर्माण केला जातो. एखादा आकर्षक संदेश, बक्षीस जिंकल्याचे आमिष किंवा तातडीचा इशारा देणारा संदेश आपल्याला पाठवला जातो. तो उघडला की आपली वैयक्तिक माहिती चोरीला जाऊ शकते किंवा आपल्या मोबाईलमध्ये हानिकारक सॉफ्टवेअर येऊ शकते. व्हॉट्स अ‍ॅप हॅक झाल्यावर काही स्पष्ट लक्षणे दिसतात. आपले खाते अचानक बंद होते किंवा पुन्हा सुरू करण्यास सांगितले जाते. आपल्या खात्यावरून आपण न पाठवलेले संदेश आपल्या ओळखीच्या लोकांना जातात. काही वेळा मित्र किंवा नातेवाईक फोन करून ‘तुम्ही पैसे का मागत आहात’ असे विचारतात. तसेच आपल्या खात्याला अनोळखी संगणक किंवा उपकरण जोडलेले दिसते. ही सर्व चिन्हे दिसल्यास लगेच कारवाई करणे आवश्यक असते. अशा परिस्थितीत घाबरून न जाता तत्काळ उपाय योजणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. सर्वप्रथम आपल्या मोबाईल क्रमांकाद्वारे खाते पुन्हा सुरू करावे. संकेतांक टाकल्यावर दुसèया व्यक्तीचा प्रवेश आपोआप बंद होतो. त्यानंतर दोन स्तरांची सुरक्षा (दोन टप्प्यांची पडताळणी) सुरू करावी. यामुळे एक अतिरिक्त गुप्त क्रमांक ठेवता येतो आणि खाते अधिक सुरक्षित होते. तसेच आपल्या खात्याशी जोडलेली सर्व उपकरणे तपासून अनोळखी उपकरणे काढून टाकावीत. आपल्या सर्व संपर्कांना लगेच माहिती द्यावी की खाते काही काळासाठी धोक्यात होते, त्यामुळे कुणीही पैसे किंवा माहिती देऊ नये. मोबाईल क्रमांकाबाबत शंका असेल, तर मोबाईल सेवा देणाèया कंपनीशी तातडीने संपर्क साधावा आणि तक्रार नोंदवावी.

व्हॉट्स अ‍ॅप हॅकिंग टाळण्यासाठी काही साधे पण प्रभावी उपाय आहेत. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे आपल्या मोबाईलवर येणारा संकेतांक कोणालाही देऊ नये. अनोळखी दुवे उघडू नयेत. फक्त अधिकृत ठिकाणाहूनच अनुप्रयोग स्थापित करावेत. मोबाईलला सुरक्षित कुलूप ठेवावे. नियमितपणे सुरक्षा तपासणी करावी. भारतामध्ये सायबर गुन्ह्यांविरुद्ध तक्रार नोंदवण्यासाठी नॅशनल सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टल ही अधिकृत व्यवस्था उपलब्ध आहे. येथे ऑनलाईन तक्रार करता येते. तसेच 1930 या क्रमांकावर फोन करून मदत मिळवता येते. जवळच्या सायबर पोलिस ठाण्यात जाऊनही तक्रार नोंदवता येते. तक्रार करताना आवश्यक कागदपत्रे, संदेशांचे छायाचित्र, व्यवहाराची माहिती देणे उपयुक्त ठरते. कायद्याच्या दृष्टीने हा गुन्हा गंभीर आहे. माहिती तंत्रज्ञान कायद्यानुसार ओळख चोरी, फसवणूक आणि बनावट ओळख वापरणे या गुन्ह्यांसाठी शिक्षा होऊ शकते. भारतीय दंड संहितेनुसारही फसवणुकीसाठी कठोर कारवाई केली जाते. त्यामुळे अशा गुन्ह्यांमध्ये सहभागी असलेल्या व्यक्तींना दंड आणि कारावास भोगावा लागू शकतो. आजच्या काळात तंत्रज्ञानाचे ज्ञान आणि जागरूकता अत्यंत आवश्यक झाली आहे. अनेक वेळा लोक अज्ञानामुळे किंवा निष्काळजीपणामुळे फसतात. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, ग्रामीण भागातील लोक आणि नव्याने तंत्रज्ञान वापरणारे लोक अधिक धोक्यात असतात. त्यामुळे समाजात सायबर सुरक्षिततेबाबत जनजागृती करणे गरजेचे आहे.

या अनुषंगाने सर्वप्रथम एक बाब लक्षात घेतली पाहिजे की अगदी आदिम काळापासून कोणताही समाज किंवा संस्कृती गुन्हेगारीपासून कधीच पूर्णतः मुक्त नव्हती आणि यापुढेही नसेल. त्यामुळे (कोणत्याही प्रकारच्या) गुन्ह्यांचे स्वरूप व ते मुळात का केले जातात याचा विचार (प्रतिबंधक उपायांबरोबर) करावाच लागेल. तंत्रज्ञान वापरून आर्थिक गुन्हे करायचे अनेक नवीन मार्ग सायबर गुन्हेगार शोधत आहेत. इंटरनेट तंत्रज्ञानाला भौगोलिक सीमा नसल्याने असे गुन्हे उघडकीला आणणे पोलिसांसाठी अवघड ठरते. यामुळेच सायबर गुन्हे टाळण्याचे प्रयत्न जास्त महत्त्वाचे ठरतात. शेवटी असे म्हणता येईल की, व्हॉट्सअ‍ॅप हॅकिंग हा एक टाळता येण्यासारखा धोका आहे. थोडी जागरूकता, सावधगिरी आणि योग्य वेळी केलेली कृती यामुळे आपण स्वतःला सुरक्षित ठेवू शकतो. तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर केल्यास ते आपल्यासाठी मोठे साधन ठरते, परंतु दुर्लक्ष केल्यास तेच संकट निर्माण करू शकते. त्यामुळे प्रत्येकाने सजग राहून सायबर सुरक्षिततेचे नियम पाळणे ही काळाची गरज आहे.