वॉशिंग्टन/तेहरान,
iran-us-war : इस्रायल, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील ४० दिवसांचे युद्ध बुधवारी थांबले आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामाची घोषणा केली आणि या काळात इराणवर हल्ला न करण्याची शपथ घेतली. ट्रम्प यांनी याला इराणवरील संपूर्ण विजय म्हटले आहे. दुसरीकडे, इराणने याला अमेरिकेचा पराभव घोषित करत आपला विजय असल्याचा दावा केला आहे. इराणचे म्हणणे आहे की, ट्रम्प यांनी इराणच्या युद्धविरामाच्या सर्व १० अटी स्वीकारल्या आहेत, त्यामुळे हा इराणचा मोठा विजय आहे. इराणच्या प्रेस टीव्हीने याला अमेरिकेचे इराणसमोर शरणागती असे म्हटले आहे. इराणपासून इराकपर्यंतचे लोक हा विजय साजरा करण्यासाठी रस्त्यावर उतरले आहेत. तथापि, या युद्धात इस्रायल, अमेरिका आणि इराण या सर्वांना मोठे नुकसान झाले आहे. चला जाणून घेऊया की कोणाचे काय नुकसान झाले आणि कोणाचे सर्वात मोठे नुकसान झाले.
युद्धात इराणचे मोठे नुकसान
जीवितहानी
युद्धात इराणमध्ये २,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे. अनेक स्रोतांनुसार, शेकडो मुलांसह ७,३०० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे. अंदाजे २०,००० ते २६,००० लोक जखमी झाले आहेत.
लष्करी नुकसान
इस्रायल आणि अमेरिकेसोबतच्या युद्धात इराणला आपल्या उच्चस्तरीय नेतृत्वाचे मोठे नुकसान झाले. माजी सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांच्यासह ४० ते २५० वरिष्ठ कमांडर आणि अधिकारी मारले गेले. यामध्ये आयआरजीसीचे कमांडर, सुरक्षा सल्लागार आणि संरक्षण अधिकाऱ्यांचा समावेश आहे. अमेरिकेने इराणमधील शेकडो क्षेपणास्त्र प्रक्षेपक नष्ट केल्याचा आणि इराणची क्षेपणास्त्र व ड्रोन क्षमता ८०-९० टक्क्यांनी कमी केल्याचा दावा केला आहे. अमेरिकेच्या मते, इराणी नौदलाचे मोठे नुकसान झाले असून, त्यांची ९०% जहाजे बुडाली किंवा खराब झाली, तसेच अनेक पाणबुड्या आणि सुरुंग पेरणी करणारी जहाजे नष्ट झाली. याशिवाय, हवाई संरक्षण प्रणाली, रडार, लष्करी तळ आणि शस्त्र उत्पादन सुविधा मोठ्या प्रमाणावर नष्ट झाल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
आर्थिक नुकसान
अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांमध्ये इराणला मोठे नुकसान झाले.
तेल सुविधा, पायाभूत सुविधा आणि अणु/लष्करी ठिकाणांचे मोठे नुकसान झाले.
होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे इराणला महसुलाचे मोठे नुकसान झाले.
लाखो लोक विस्थापित झाले आणि पर्यावरणाचे नुकसान झाले (उदा. तेल गळती).
इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणच्या अणुसुविधांवर पाच वेळा हल्ला केला, ज्यामुळे इराणचे मोठे नुकसान झाले.
अमेरिका, इस्रायल आणि मध्य पूर्वेला मोठे नुकसान
मानवीय नुकसान
इराणसोबतच्या युद्धात १३ अमेरिकन सैनिक ठार झाले. अंदाजे ३०० ते ७०० इतर सैनिक जखमी झाले. मध्य पूर्वेकडील देशांनाही मोठे आर्थिक, मानवतावादी आणि लष्करी नुकसान झाले. इराणने इस्रायलमधील तेल अवीव येथील सर्व प्रमुख सरकारी कार्यालये, अणु आणि लष्करी सुविधा, हवाई तळ आणि विमानतळांना लक्ष्य केले. यामुळे इस्रायलचेही मोठे नुकसान झाले.
लष्करी नुकसान
या युद्धात अब्जावधी डॉलर्स किमतीची लष्करी उपकरणे खराब झाली किंवा पूर्णपणे नष्ट झाली. युद्धाच्या पहिल्या तीन ते चार आठवड्यांतील नुकसान १.४ अब्ज डॉलर्स ते २.९ अब्ज डॉलर्सच्या दरम्यान असल्याचा अंदाज आहे. यात असंख्य अमेरिकी F-15E स्ट्राइक ईगल्स, F-35s, A-10s, E-3 AWACS, १७ पेक्षा जास्त MQ-9 रीपर ड्रोन, इंधन भरणारे टँकर, हेलिकॉप्टर आणि इतर विमानांचे झालेले नुकसान किंवा संपूर्ण विनाश यांचा समावेश आहे. याव्यतिरिक्त, मध्य पूर्वेतील १७ अमेरिकी लष्करी तळांचे नुकसान झाले किंवा ते पूर्णपणे नष्ट झाले.
आर्थिक नुकसान
अनेक स्रोतांनुसार, युद्धाच्या पहिल्या १२ दिवसांत अमेरिकेला १६.५ अब्ज डॉलर्सचे नुकसान झाले. हे नुकसान प्रामुख्याने इराणविरुद्धच्या 'ऑपरेशन एपिक फ्युरी'मुळे झाले, ज्यामध्ये महागड्या क्षेपणास्त्रांचा आणि उपकरणांचा वापर करण्यात आला होता.
जागतिक परिणाम
इस्रायल-अमेरिका-इराण युद्धाचा जागतिक परिणाम असा होता की, त्यामुळे तेलाच्या किमती लक्षणीयरीत्या वाढल्या. यामुळे युरोप आणि जगाच्या इतर भागांमध्ये तेल, वायू आणि ऊर्जेचे मोठे संकट निर्माण झाले. होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे अमेरिका आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेला शेकडो अब्ज डॉलर्सचे अप्रत्यक्ष नुकसान झाले. यामध्ये अमेरिकेला दारुगोळ्यावर मोठा खर्च करावा लागला, ज्यात टोमाहॉक, पॅट्रियट इत्यादींचा समावेश होता.