एल निनोच्या प्रभावामुळे यंदा पावसाळा नेहमीपेक्षा कमी!

monsoon is affected by El Nino देशातील अर्थव्यवस्थेचा कणा मानल्या जाणाऱ्या शेतीसाठी पावसाळ्याचे महत्त्व अत्यंत मोठे आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांची नजर मान्सूनच्या हालचालींवर लागलेली असताना स्कायमेट वेदर या खासगी हवामान संस्थेने व्यक्त केलेल्या अंदाजामुळे चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. या संस्थेच्या मते, यंदाचा पावसाळा नेहमीपेक्षा कमी पडण्याची शक्यता असून जून ते सप्टेंबर या काळात होणारा एकूण पाऊस दीर्घकालीन सरासरीच्या सुमारे ९४ टक्क्यांपर्यंतच मर्यादित राहू शकतो. या घटलेल्या पावसामागे एल निनो या हवामान घटकाचा वाढता प्रभाव कारणीभूत ठरत असल्याचे सांगितले जात आहे. या परिस्थितीत देशात एकूण सुमारे ८१७ मिमी पावसाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. दुष्काळासारखी परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता सुमारे तीस टक्के आहे. तसेच सरासरीपेक्षा पाऊस कमी राहण्याची शक्यता चाळीस टक्क्यांपर्यंत असल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे. उलट, पाऊस पूर्णपणे सामान्य राहण्याची शक्यता अत्यल्प म्हणजेच दहा टक्केच असल्याने चिंता अधिक वाढली आहे.

 

 

मान्सूनच्या प्रवासाबाबतही काही संकेत देण्यात आले आहेत. जून महिन्यात पावसाची सुरुवात समाधानकारक होण्याची शक्यता असून विशेषतः गंगा खोरे आणि पश्चिम घाट परिसरात चांगला पाऊस होऊ शकतो. मात्र खरीप हंगामासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जाणारा जुलै महिना अपेक्षेपेक्षा कोरडा राहण्याची शक्यता आहे. ऑगस्टमध्ये ही कमतरता आणखी तीव्र होऊ शकते, ज्याचा थेट परिणाम उभ्या पिकांवर होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. सप्टेंबरमध्ये पावसाळा लवकर ओसरू शकतो, अशी शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.

 

 

 

या स्थितीचा सर्वाधिक फटका उत्तर, पश्चिम आणि मध्य भारताला बसण्याची शक्यता असून या भागांत दुष्काळाचे सावट अधिक गडद होऊ शकते. भात, कडधान्ये आणि तेलबिया यांसारख्या खरीप पिकांची पेरणी जुलै आणि ऑगस्टमध्ये मोठ्या प्रमाणावर केली जाते. या काळात पावसाची कमतरता भासल्यास उत्पादन घटण्याची शक्यता असून त्याचा परिणाम थेट अन्नधान्याच्या उपलब्धतेवर आणि किमतींवर होऊ शकतो. संस्थेचे प्रमुख जतीन सिंग यांनी इशारा देताना ग्रामीण भागात अडचणी वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. पावसाळा कमकुवत ठरल्यास केवळ शेतीच नव्हे, तर ऊर्जा क्षेत्रावरही ताण येऊ शकतो, असे त्यांनी स्पष्ट केले. कारण देशातील मोठा भाग अजूनही सिंचनासाठी नैसर्गिक पावसावर अवलंबून आहे. पावसाची कमतरता भासल्यास ग्रामीण उत्पन्न घटेल आणि त्याचा एकूण आर्थिक वाढीवर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.