मध्य प्रदेश प्रशासनाला ५४ वाघांच्या मृत्यूंनंतर जाग!

'Tiger Protection Team established in Satpura मध्य प्रदेश जो जगभरात 'टायगर स्टेट' म्हणून ओळखला जातो, सध्या वाघांच्या सुरक्षेबाबत गंभीर संकटाचा सामना करत आहे. वाघांची संख्या वाढत असली तरी त्यांची सुरक्षा आश्वस्त आहे का, हा प्रश्न उभा राहिला आहे. २०२५ मध्ये राज्यात ५४ वाघांचे मृत्यू झाले, तर २०२६ च्या फक्त पहिल्या तीन महिन्यांत १८ हून अधिक वाघांचा मृत्यू झाला आहे. या पार्श्वभूमीवर भोपाळ येथील वन मुख्यालयाने विशेष पावले उचलली आहेत. सातपुडा व्याघ्र प्रकल्पात 'वाघ संरक्षण दल' स्थापन करण्यात आले असून, पाचमढी येथील पोलीस प्रशिक्षण शाळेत २४ निवडक तरुणांना 'जंगल कमांडो' म्हणून प्रशिक्षित केले जाणार आहे. या उपक्रमातून फक्त निगराणीपुरतीच मर्यादित राहण्याऐवजी वाघांचे सक्रिय संरक्षण करण्याची तयारी दर्शविली जात आहे.

  

 

 

 

वाघांच्या सुरक्षेबाबतची चिंता निराधार नाही. प्रोजेक्ट टायगर सुरू झाल्यानंतर २०२५ हे सर्वात घातक वर्ष ठरले. सातपुडा आणि कान्हा अभयारण्यात शिकार, विषबाधा, विजेचा धक्का आणि प्रदेशीय संघर्ष यांमुळे वाघ सतत जीव गमावत आहेत. सातपुड्यात २४ तासांत दोन वाघांचा मृत्यू झाल्यामुळे वन विभागाच्या जुन्या सुरक्षा पद्धतींवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. यामुळे संरक्षणाचे 'घटनेनंतर प्रतिबंध' मॉडेल बदलून 'घटनेपूर्वी प्रतिबंध' मॉडेलमध्ये रूपांतर करण्याची तयारी सुरू झाली आहे. या नवीन दलाचे प्रशिक्षण पोलीस प्रशिक्षण संस्थेकडे सोपवण्यात आले आहे.

एडीजी प्रशिक्षण राजबाबू सिंग यांच्या मते, सातपुडा व्याघ्र प्रकल्पाच्या संचालकांच्या मागणीनुसार विशेष प्रशिक्षण कार्यक्रम विकसित केला जात आहे. यामध्ये शारीरिक तंदुरुस्ती, जंगल शोध, बंदूक चालवणे आणि बुद्धिमत्ता वापरून तपास करणे यांचा समावेश आहे. गरज भासल्यास या दलाला सागर, ग्वाल्हेर आणि उमरिया येथेही प्रशिक्षित केले जाईल. संरक्षण दलासाठी तयार केलेला ३० दिवसांचा अभ्यासक्रम दोन भागांमध्ये विभागला आहे. अंतर्गत प्रशिक्षणामध्ये सैनिकांना वन्यजीव संरक्षण कायदा, मानवाधिकार, गुन्हे अन्वेषण आणि गुप्त माहिती संकलन शिकवले जाईल. तसेच शिकारींच्या हाय-टेक नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्यासाठी सायबर गुन्हे, ड्रोन संचालन, जीपीएस ट्रॅकिंग आणि माहिती तंत्रज्ञान यांचेही प्रशिक्षण दिले जाईल. यामुळे वनरक्षक केवळ साधे रक्षक नसून बुद्धिमान तपास अधिकारी म्हणून काम करू शकतील, हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.