नॉटिलसचा कुळातला निघाला ३० कोटी वर्षांपूर्वीचा ऑक्टोपस

Octopus member of Nautilus family जगातील सर्वात जुना ऑक्टोपस समजला जाणारा जीव प्रत्यक्षात वेगळाच निघाला आहे. सुमारे ३० कोटी वर्षांपूर्वीचा हा सागरी जीव, जो ‘जगातील सर्वात जुना ऑक्टोपस’ म्हणून ओळखला जात होता, प्रत्यक्षात ऑक्टोपस नसून नॉटिलस नावाच्या कवचधारी सागरी जीवाचा नातेवाईक असल्याचे शास्त्रज्ञांच्या संशोधनात समोर आले आहे. ‘पोहलसेपिया मॅझोनेंसिस’ नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या जीवाचा पूर्वी गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्डमध्ये सर्वात जुना ऑक्टोपस म्हणून समावेश होता.

 

 

 

रीडिंग विद्यापीठाचे प्राणीशास्त्रज्ञ थॉमस क्लेमेंट्स यांच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या या संशोधनातून ही खरी माहिती उघड झाली. क्लेमेंट्स म्हणाले की, या जीवाश्माचा शोध समजून घेणे कठीण होते कारण तो फक्त अस्पष्ट पांढरी रचना दिसत होता. वरून पाहिल्यास हा खोल समुद्रातील ऑक्टोपससारखा दिसत होता. मानवी हाताच्या आकाराचा हा जीव अमेरिकेतील इलिनॉय राज्यातील मॅझॉन क्रीक परिसरात सापडला, जो डायनासोरच्या उदयापूर्वीच्या जीवाश्मांसाठी ओळखला जातो. शास्त्रज्ञांना संशय २००० साली हा जीव ऑक्टोपस म्हणून वर्णन केला गेला तेव्हा आला. त्यावेळी असे समजले की ऑक्टोपसची उत्क्रांती खूप आधी झाली होती, पण प्रत्यक्षात आजपर्यंत ज्ञात दुसरा सर्वात जुना ऑक्टोपसचा जीव फक्त ९० दशलक्ष वर्षांचा आहे. हा मोठा कालावधीचा फरक शास्त्रज्ञांना या जीवाची खरी ओळख शोधण्यास प्रवृत्त केला.

 

 

सत्य उलगडण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी सिंक्रोट्रॉन तंत्रज्ञानाचा वापर केला, ज्याद्वारे जीवाश्माच्या अंतर्गत रचनेचे निरीक्षण अतिशय तेजस्वी प्रकाशाद्वारे केले जाऊ शकते. तपासणीत ‘रॅड्युला’ नावाची दातांची रांग सापडली, ज्यात प्रत्येक ओळीत ११ दात होते, तर ऑक्टोपसच्या दातांची संख्या सामान्यतः ७ किंवा ९ असते. क्लेमेंट्स म्हणाले, हा जीव जास्त दातांचा असल्यामुळे ऑक्टोपस असू शकत नाही. त्यामुळे समजले की हा नक्कीच नॉटिलसचा नातेवाईक आहे. या दातांची रचना परिसरात सापडलेल्या ‘पॅलिओकॅडमस पोहली’ या नॉटिलस जीवाश्माशी जुळते. शास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की विघटन प्रक्रियेदरम्यान जीवाने आपले कवच गमावले, त्यामुळे त्याची खरी ओळख लपली.

 

 

हे संशोधन ‘प्रोसीडिंग्स ऑफ द रॉयल सोसायटी बी’ या जर्नलमध्ये प्रकाशित झाले असून, यानंतर गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड्सने ‘सर्वात जुना ऑक्टोपस’ हा रेकॉर्ड हटवण्याची घोषणा केली आहे. गिनीजचे व्यवस्थापकीय संपादक अॅडम मिलवर्ड म्हणाले, "हा अत्यंत मनोरंजक शोध आहे. जुने रेकॉर्ड हटवत आहोत आणि नवीन पुराव्यांचे पुनरावलोकन करत आहोत." हा जीवाश्म जेम्स पोल यांनी सापडले आणि सध्या शिकागोमधील फील्ड म्युझियममध्ये ठेवलेले आहे. क्लेमेंट्स यांनी सांगितले की, संग्रहालयाने निराश होऊ नये कारण आता त्यांच्याकडे जगातील सर्वात जुना मऊ उतींचा नॉटिलस आहे.