जगावर हवामान संकट...मान्सूनपासून शेतीपर्यंत परिणाम!

Global Climate Crisis शास्त्रज्ञांनी २०२६ मध्ये अत्यंत शक्तिशाली एल निनो घटना घडण्याची शक्यता वर्तवली असून, ही घटना इतिहासातील सर्वात तीव्र घटनांपैकी एक ठरू शकते असा इशारा दिला आहे. अमेरिकेतील NOAAसह अनेक आंतरराष्ट्रीय हवामान संस्थांच्या अंदाजानुसार मे ते जुलै २०२६ दरम्यान एल निनो विकसित होण्याची सुमारे ८२ टक्के शक्यता आहे, तर वर्षाच्या अखेरीपर्यंत ही शक्यता जवळपास निश्चित मानली जात आहे. एल निनो ही पॅसिफिक महासागरातील नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया असून वाऱ्यांच्या दिशेत बदल झाल्याने समुद्राच्या पृष्ठभागावरील तापमान वाढते आणि त्यामुळे जगभरातील हवामान पद्धतीत मोठे बदल घडतात. ही स्थिती सामान्यतः दर काही वर्षांनी निर्माण होते आणि सुमारे नऊ ते बारा महिने टिकते. मात्र यंदा ही घटना “सुपर एल निनो” स्वरूपात विकसित होऊ शकते, ज्यामुळे परिणाम अधिक तीव्र असतील असा अंदाज आहे.

 

 

 

 

या परिस्थितीचा सर्वाधिक परिणाम हवामानावर, शेतीवर आणि जलसंपत्तीवर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. काही भागांमध्ये अतिवृष्टी आणि पूरस्थिती निर्माण होऊ शकते, तर अनेक प्रदेशांमध्ये दीर्घकाळ दुष्काळाचा धोका वाढू शकतो. दक्षिण अमेरिका, आफ्रिका आणि ऑस्ट्रेलियाच्या काही भागांमध्ये गंभीर हवामान बदल होण्याची शक्यता आहे, तर भारतात मान्सून कमकुवत होण्याचा धोका व्यक्त केला जात आहे. तज्ज्ञांच्या मते, हवामान बदलामुळे आधीच पृथ्वीचे तापमान वाढलेले असताना एल निनो अधिक तीव्र परिणाम करू शकतो. त्यामुळे उष्णतेच्या लाटा, पाण्याची टंचाई, शेती उत्पादनात घट आणि अन्नधान्याच्या किंमती वाढण्याची शक्यता निर्माण होऊ शकते. २०१५-१६ नंतरचा हा सर्वात मोठा एल निनो ठरू शकतो आणि काही अंदाजानुसार तो १८७७ मधील विनाशकारी घटनांइतका प्रभावी असू शकतो. भारतासाठी ही स्थिती विशेषतः महत्त्वाची मानली जात आहे, कारण एल निनोच्या काळात मान्सूनवर थेट परिणाम होतो. त्यामुळे शेती, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि जलसंपत्तीवर मोठा दबाव येऊ शकतो. तज्ज्ञांनी या पार्श्वभूमीवर सावधगिरी बाळगण्याचे आणि हवामानातील बदलांवर सतत लक्ष ठेवण्याचे आवाहन केले आहे.