भारतीयांचा परदेश प्रवासाचा उत्साह मंदावला

RBI भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (आरबीआय) परदेश प्रवासाबाबत काही अत्यंत आश्चर्यकारक आकडेवारी जाहीर केली आहे. आरबीआयने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, मार्च महिन्यात भारतीयांनी परदेश प्रवासावर केलेला खर्च कमालीचा कमी झाला असून, तो केवळ 1.09 अब्ज डॉलर्स इतका मर्यादित राहिला आहे. या आकडेवारीचे विश्लेषण केल्यास, जानेवारी महिन्यात परदेशातील खर्च 1.65 अब्ज डॉलर्स आणि फेब्रुवारी महिन्यात 1.30 अब्ज डॉलर्स इतका नोंदवला गेला होता; ज्याच्या तुलनेत मार्च महिन्यात मोठी घट पाहायला मिळत आहे.

  

RBI या आकडेवारीचा अर्थ लावताना, आरबीआयच्या ‘लिबरलाईज्ड रेमिटन्स स्कीम’(एलआरएस) च्या संदर्भात पाहणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. विशेषतः मार्च महिन्याचा विचार करता, भारतीय प्रवाशांनी परदेशात पाठवलेली एकूण रक्कम 2.59 अब्ज डॉलर्स इतकी होती आणि या एकूण रकमेमध्ये प्रवासाशी संबंधित खर्चाचा वाटा सर्वाधिक होता. नियमांनुसार, एलआरएस योजनेअंतर्गत कोणत्याही भारतीय रहिवाशाला, केवळ परवानगी असलेल्या व्यवहारांसाठी, दर आर्थिक वर्षात परदेशात 250,000 डॉलर्सपर्यंतची रक्कम पाठवण्याची कायदेशीर मुभा असते.

भारतीयांनी केलेल्या इतर खर्चांच्या तपशीलाचे विश्लेषण केल्यास, या श्रेणीमध्ये सामान्य प्रवास तसेच आंतरराष्ट—ीय क्रेडिट कार्डद्वारे केलेल्या खर्चाचा समावेश होतो. मार्च महिन्यात या श्रेणीत 623 दशलक्ष डॉलर्स खर्च करण्यात आले, जो प्रवासाशी संबंधित एकूण खर्चाच्या सुमारे 57 टक्के इतका मोठा हिस्सा आहे.

शिक्षणाशी संबंधित प्रवासावर एकूण 450.1 दशलक्ष डॉलर्स खर्च करण्यात आले. दरम्यान, ‘परदेशातील शिक्षण’ या विशेष श्रेणीतील खर्च मार्च महिन्यात कमी होऊन 151.7 दशलक्ष डॉलर्सवर आला आहे. जानेवारी महिन्यात नोंदवल्या गेलेल्या 267.4 दशलक्ष डॉलर्सच्या तुलनेत ही एक अत्यंत लक्षणीय घट मानली जात आहे.

दुसरीकडे, परदेशात वास्तव्यास असलेल्या कुटुंबातील सदस्यांना पाठवण्यात आलेली आर्थिक मदत मार्च महिन्यात वाढून 389.7 दशलक्ष डॉलर्सवर पोहोचली आहे, जी फेब्रुवारीमध्ये 266.1 दशलक्ष डॉलर्स इतकी होती. तसेच व्यावसायिक प्रवास, तीर्थयात्रा आणि वैद्यकीय उपचारांसह इतर खर्चांमध्ये एकूण 21.3 दशलक्ष डॉलर्स खर्च झाले; तर परदेशात स्थावर मालमत्ता खरेदी करण्यावरील भारतीयांचा खर्च कमी होऊन 38.6 दशलक्ष डॉलर्सवर आल्याचे दिसून आले आहे.