एआयची क्रांती की बबल?

AI Revolution or Bubble गेल्या काही वर्षांत कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात एआयने जगभरात अभूतपूर्व लोकप्रियता मिळवली. इंटरनेटच्या आगमनानंतरची ही सर्वात मोठी तांत्रिक क्रांती मानली जात होती. तंत्रज्ञान क्षेत्रातील जवळपास प्रत्येक कंपनी एआयचा वापर वाढवत होती आणि गुंतवणूकदारही या क्षेत्रावर मोठ्या प्रमाणात पैज लावत होते. मात्र २०२६ मध्ये या उत्साहाला वास्तवाचे कंगोरे दिसू लागले असून एआय उद्योगाच्या आर्थिक व्यवहार्यतेबाबत प्रश्न उपस्थित होऊ लागले आहेत.गूगल, मायक्रोसॉफ्ट, उबर आणि ओपनएआयसारख्या आघाडीच्या कंपन्यांनी एआय प्रणाली चालवण्यासाठी होणारा प्रचंड खर्च मान्य केला आहे. मोठ्या प्रमाणात डेटा सेंटर्स, अत्याधुनिक जीपीयू चिप्स, वीज आणि सर्व्हर यंत्रणा यामुळे एआयचे संचालन दिवसेंदिवस अधिक खर्चिक ठरत आहे. काही कंपन्यांना केवळ काही महिन्यांत शेकडो दशलक्ष डॉलर्स खर्च करावे लागल्याची माहिती समोर आली आहे.

 

 

 

एआय उद्योगासमोर सध्या सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे ‘इन्फरन्स कॉस्ट’ अर्थात वापरकर्त्यांच्या प्रत्येक प्रश्नामागे आणि प्रत्येक प्रतिमा निर्मितीमागे होणारा खर्च. एआयचा वापर जितका वाढतो, तितका कंपन्यांचा खर्चही वाढतो. त्यामुळे अनेक कंपन्या पूर्वी मोफत असलेल्या सुविधा आता सशुल्क करत आहेत आणि महागड्या सदस्यत्व योजना आणत आहेत.दरम्यान, मोठ्या प्रमाणावर होत असलेल्या गुंतवणुकीच्या तुलनेत अपेक्षित आर्थिक परतावा मिळत नसल्याची चिंता उद्योगक्षेत्रात वाढू लागली आहे. काही व्यावसायिक नेत्यांनी एआयमुळे उत्पादकतेत अपेक्षित वाढ दिसून आली नसल्याचेही स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे "एवढा खर्च करून नेमका फायदा किती?" हा प्रश्न अधिक ठळकपणे पुढे येत आहे.

 

नोकऱ्यांबाबतही एआयविषयीचा दृष्टिकोन बदलताना दिसत आहे. काही वर्षांपूर्वी एआयमुळे लाखो नोकऱ्या धोक्यात येतील, असे भाकीत केले जात होते. मात्र आता अनेक तंत्रज्ञान कंपन्यांचे प्रमुख एआय आणि मानव यांचे सहअस्तित्व आणि सहकार्य यावर भर देत आहेत. काही तज्ज्ञांच्या मते, कर्मचारी कपातीचे कारण म्हणून एआयचा वापर अनेकदा अतिशयोक्तीपूर्ण पद्धतीने केला जातो.याचवेळी अमेरिकेसह विविध देशांमध्ये एआयबाबत जनतेत चिंता वाढत आहे. विद्यार्थ्यांपासून ते व्यावसायिकांपर्यंत अनेकांना आपल्या रोजगाराच्या संधींवर एआयचा परिणाम होईल, अशी भीती वाटत आहे. काही ठिकाणी एआयविरोधात निदर्शने आणि विरोध प्रदर्शनही झाल्याचे दिसून आले आहे. १९९० च्या दशकातील डॉट-कॉम बूम आणि त्यानंतरच्या घसरणीची आठवण करून देत काही विश्लेषक सध्याच्या एआय उद्योगाकडे पाहत आहेत. मात्र अनेक तज्ज्ञांचे मत आहे की एआय तंत्रज्ञान संपुष्टात येणार नाही, परंतु या क्षेत्रातील अवास्तव अपेक्षा आणि बाजारातील अतिउत्साह यांना आता वास्तवाची किनार लाभत आहे. त्यामुळे एआयचा फुगा फुटत आहे की तो अधिक परिपक्व टप्प्यात प्रवेश करत आहे, याकडे संपूर्ण तंत्रज्ञान जगताचे लक्ष लागले आहे.