‘झिरो-वेस्ट गार्डनिंग’चा वाढता ट्रेंड,स्वयंपाकघरातील टाकाऊ वस्तूंमधून फुलवा बाग

zero waste gardening घरातील स्वयंपाकघरातून दररोज मोठ्या प्रमाणात जैविक कचरा बाहेर पडतो. फळांच्या आणि भाज्यांच्या साली, वापरलेली चहाची पाने, अंड्यांची टरफले तसेच तांदूळ किंवा डाळ धुतल्यानंतर उरलेले पाणी बहुतेक वेळा कचरापेटीत किंवा नाल्यात टाकले जाते. मात्र, हाच कचरा योग्य पद्धतीने वापरला तर तो घरगुती बागेसाठी अमूल्य ठरू शकतो. पर्यावरणपूरक ‘झिरो-वेस्ट गार्डनिंग’ या संकल्पनेमुळे आज अनेकजण स्वयंपाकघरातील टाकाऊ वस्तूंचा उपयोग करून बागकाम अधिक सुलभ आणि किफायतशीर बनवत आहेत.

 

 

 

 

घरच्या घरी सेंद्रिय खत तयार करण्यासाठी फळे-भाज्यांच्या साली, चहाची पाने आणि अंड्यांची टरफले अतिशय उपयुक्त मानली जातात. या पदार्थांमध्ये नैसर्गिकरित्या नायट्रोजन आणि कार्बनचे प्रमाण असल्याने त्यापासून उत्कृष्ट कंपोस्ट खत तयार होते. एका भांड्यात किंवा बादलीत सुकी पाने, माती आणि स्वयंपाकघरातील ओला कचरा थरांमध्ये ठेवून काही आठवडे साठवला तर त्याचे रूपांतर समृद्ध सेंद्रिय खतामध्ये होते. हे खत मातीची सुपीकता वाढवण्यास मदत करते आणि रासायनिक खतांना उत्तम पर्याय ठरते.

काही स्वयंपाकघरातील पदार्थ मात्र थेट झाडांसाठी वापरता येतात. वापरलेली चहाची पाने स्वच्छ धुऊन वाळवल्यानंतर कुंड्यांतील मातीत मिसळल्यास मातीची गुणवत्ता सुधारते आणि फुलझाडांना फायदा होतो. विशेषतः गुलाबासारख्या झाडांसाठी हा उपाय उपयुक्त मानला जातो. अंड्यांच्या टरफलांमध्ये कॅल्शियम मुबलक प्रमाणात असल्याने त्यांची बारीक पूड करून झाडांना दिल्यास फळझाडांच्या वाढीस मदत होते. टोमॅटो आणि मिरचीच्या रोपांसाठी हा उपाय विशेष लाभदायक ठरतो.

केळ्यांच्या सालीदेखील झाडांसाठी पोषक असतात. त्यामध्ये पोटॅशियमचे प्रमाण जास्त असल्याने रोपांच्या वाढीस चालना मिळते. सालींचे छोटे तुकडे करून मातीत मिसळता येतात किंवा काही दिवस पाण्यात भिजवून तयार झालेले द्रावण झाडांना देता येते. यामुळे झाडे अधिक जोमाने वाढतात.

याशिवाय लिंबूवर्गीय फळांच्या सालींपासून घरच्या घरी बायो-एन्झाईम्स तयार करता येतात. पाणी आणि गुळासह या साली काही काळ साठवून ठेवून तयार केलेले द्रव झाडांवर फवारल्यास त्यांना आवश्यक पोषण मिळते आणि कीटकांपासूनही संरक्षण होते. तसेच तांदूळ किंवा डाळ धुतल्यानंतर उरलेले पाणी अनेकजण टाकून देतात, परंतु त्यामध्ये असलेले स्टार्च आणि खनिजे झाडांसाठी उपयुक्त ठरतात. हे पाणी थेट झाडांच्या मुळाशी घातल्यास त्यांच्या वाढीस मदत होते.

‘झिरो-वेस्ट गार्डनिंग’ ही केवळ खतनिर्मितीपुरती मर्यादित नाही. घरातील रिकामे प्लास्टिक डबे, तेलाचे कॅन, पाण्याच्या बाटल्या किंवा वापरात नसलेली भांडी यांचा पुनर्वापर करून आकर्षक कुंड्याही तयार करता येतात. अशा वस्तूंमध्ये कोथिंबीर, पुदिना किंवा इतर लहान रोपे सहज वाढवता येतात.zero waste gardening पर्यावरण संवर्धन, कचरा व्यवस्थापन आणि सेंद्रिय बागकाम या तिन्ही गोष्टी एकाच वेळी साध्य करणारी ‘झिरो-वेस्ट गार्डनिंग’ ही संकल्पना आता अधिक लोकप्रिय होत आहे. स्वयंपाकघरातील टाकाऊ वस्तूंचा योग्य वापर करून प्रत्येकजण आपल्या घरात हिरवीगार आणि पर्यावरणपूरक बाग फुलवू शकतो.