उकाड्याचा कहर, मान्सूनची प्रतीक्षा कायम!

The wait for the monsoon continues देशात मान्सूनचे आगमन झाले असले तरी त्याची प्रगती अपेक्षेप्रमाणे होत नसल्याने अनेक राज्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. जूनच्या पहिल्या आठवड्यात भारतात दाखल झालेला मान्सून साधारणपणे या काळापर्यंत देशाच्या बहुतांश भागात पोहोचतो. मात्र यंदा मान्सूनची वाटचाल मंदावली असून महाराष्ट्रासह अनेक राज्ये अजूनही जोरदार पावसाच्या प्रतीक्षेत आहेत.ईशान्य भारतात मान्सून सक्रिय असला तरी पश्चिम आणि मध्य भारतात त्याची गती पूर्णपणे मंदावलेली दिसत आहे. विशेषतः कोकण पट्ट्यात मान्सूनची प्रगती रखडल्याने पावसाची मोठी तूट जाणवत आहे. त्यामुळे शेतकरी, प्रशासन आणि सर्वसामान्य नागरिकांमध्ये चिंता वाढली आहे.

 

 

 

हवामान तज्ज्ञांच्या मते, मान्सूनच्या प्रगतीतील सर्वात मोठा अडथळा म्हणजे कोरड्या हवेचा प्रभाव. जूनच्या पहिल्या पंधरवड्यात पश्चिम आणि मध्य भारतात कोरडी हवा सतत सक्रिय राहिल्यामुळे ढगनिर्मितीवर परिणाम झाला. परिणामी पावसाचे प्रमाण घटले आणि अनेक भागांमध्ये उष्णतेची तीव्रता वाढली.आता मात्र परिस्थितीत हळूहळू बदल होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. पश्चिम किनारपट्टीवर पुन्हा आर्द्रता वाढू लागली असून त्यामुळे पाऊस निर्माण करणाऱ्या ढगांसाठी वातावरण अनुकूल होत आहे. गोवा, कोकण आणि गुजरात किनारपट्टीवर याचा सकारात्मक परिणाम दिसण्याची शक्यता आहे.

 

 

मान्सूनला गती देणारा आणखी एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे ‘सोमाली जेट’. हा वेगवान वाऱ्यांचा प्रवाह अरबी समुद्रातून भारताकडे मोठ्या प्रमाणावर आर्द्रता घेऊन येतो. यंदा हा प्रवाह कमकुवत राहिल्याने मान्सूनच्या गतीवर परिणाम झाला. मात्र येत्या काही दिवसांत हा प्रवाह अधिक मजबूत होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.यासोबतच ‘क्रॉस-इक्वेटोरियल फ्लो’ म्हणजे विषुववृत्त ओलांडून येणाऱ्या वाऱ्यांचा प्रवाहही सक्रिय होण्याची शक्यता आहे. हा प्रवाह मजबूत झाल्यास दक्षिणेकडून भारतात मोठ्या प्रमाणावर ओलावा पोहोचेल आणि मान्सूनला पुन्हा वेग मिळेल. हवामान मॉडेल्सनुसार, २० जूननंतर वातावरणीय परिस्थितीत लक्षणीय सुधारणा होऊ शकते. कोरड्या हवेचा प्रभाव कमी होणे, आर्द्रतेत वाढ आणि वाऱ्यांच्या प्रवाहात मजबुती या तिन्ही घटकांनी साथ दिल्यास महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश आणि उत्तर भारतातील अनेक भागांत पावसाचा जोर पुन्हा वाढू शकतो. त्यामुळे आगामी काही दिवस मान्सूनच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.