सूर्याची ताकद आता माणसाच्या नियंत्रणात?

Chinese scientists to create a sun स्वच्छ आणि शाश्वत ऊर्जा निर्मितीच्या दिशेने चीनने मोठी वैज्ञानिक झेप घेतली आहे. अणु संलयन तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण यश मिळवत चीनमधील शास्त्रज्ञांनी कृत्रिम सूर्यासाठी जगातील सर्वात मोठा सुपरकंडक्टिंग मॅग्नेट विकसित केला आहे. या उपकरणाची यशस्वी चाचणी पूर्ण झाल्याने भविष्यात संलयन ऊर्जेच्या विकासाला मोठी चालना मिळणार असल्याचे मानले जात आहे.कृत्रिम सूर्य म्हणजे सूर्याप्रमाणे प्रचंड ऊर्जा निर्माण करण्याचा प्रयत्न करणारी प्रणाली. या प्रक्रियेत अत्यंत उष्ण प्लाझ्मा तयार केला जातो आणि त्यावर नियंत्रण ठेवून ऊर्जा निर्मिती केली जाते. या संपूर्ण प्रक्रियेला अणु संलयन असे म्हटले जाते. वैज्ञानिकांच्या मते, हे तंत्रज्ञान यशस्वी ठरल्यास भविष्यात मोठ्या प्रमाणात स्वच्छ आणि सुरक्षित ऊर्जा उपलब्ध होऊ शकते.

 

 

 

 

चीनने तयार केलेला हा सुपरकंडक्टिंग मॅग्नेट आकार आणि क्षमतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे. या मॅग्नेटचे वजन तब्बल ५८२ टन आहे. तो २१ मीटर लांब, १२ मीटर रुंद आणि ३.३ मीटर उंच आहे. या शक्तिशाली चुंबकाचे मुख्य काम म्हणजे अत्यंत उष्ण प्लाझ्माला सुरक्षितपणे नियंत्रित ठेवणे. प्लाझ्मा यंत्राच्या भिंतींना धडकू नये यासाठी हा मॅग्नेट महत्त्वाची भूमिका बजावतो, कारण तसे झाल्यास ऊर्जा निर्मिती प्रक्रिया थांबू शकते. हा मॅग्नेट आंतरराष्ट्रीय आयटीईआर फ्यूजन प्रकल्पातील तत्सम चुंबकापेक्षा सुमारे १.३ पट मोठा असल्याचे सांगितले जात आहे. विशेष म्हणजे तो तीन पट अधिक ऊर्जा साठवण्याची क्षमता ठेवतो. भविष्यात अशा १६ चुंबकांची एकत्र स्थापना करण्याची योजना आहे.

 

यासोबतच चीनच्या शास्त्रज्ञांनी आणखी एक महत्त्वाचे उपकरण तयार केले आहे. त्यांनी विशेष सुपरकंडक्टिंग कॉइल विकसित केली असून तिचे कार्य फ्यूजन प्रक्रिया सुरू करणे आणि प्लाझ्माला योग्य स्थितीत स्थिर ठेवणे हे आहे. चाचणीदरम्यान या कॉइलने ६० किलोअँपिअर विद्युत प्रवाह आणि ६.०३ मेगाजूल ऊर्जा हाताळण्याची क्षमता सिद्ध केली आहे. यामुळे रिअॅक्टर दीर्घकाळ सुरळीत चालवणे अधिक शक्य होणार आहे.या प्रकल्पाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे दोन्ही उपकरणांचे सर्व महत्त्वाचे घटक चीनमध्येच तयार करण्यात आले आहेत. त्यामुळे या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानासाठी इतर देशांवरील अवलंबित्व कमी झाले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, ही उपलब्धी केवळ चीनसाठीच नाही तर भविष्यातील जागतिक ऊर्जा क्षेत्रासाठीही मोठी ठरू शकते. स्वच्छ, सुरक्षित आणि शाश्वत ऊर्जा निर्माण करण्याच्या दिशेने हे महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.