परदेशात पैसे पाठविण्यापूर्वी TCS आणि आयकराचे नियम समजून घ्या

tcs and income tax rules आजकाल उच्च शिक्षण, नोकरी किंवा व्यवसायासाठी अनेक भारतीय विद्यार्थी व युवक परदेशात वास्तव्यास आहेत. त्यांच्या शिक्षणाचा खर्च, राहणीमान, वैद्यकीय खर्च किंवा इतर गरजांसाठी पालकांकडून नियमितपणे पैसे पाठविले जातात. मात्र, "परदेशात पैसे पाठविल्यावर आयकर लागतो का?", " टीसीएसम्हणजे काय?", "किती रकमेपर्यंत कर नाही?" असे अनेक प्रश्न नागरिकांच्या मनात निर्माण होतात.

 

 

 

 

 

परदेशात मुलगा किंवा मुलीला पैसे पाठवता येतात का?

होय. भारतातील निवासी व्यक्तीला रिझर्व्ह बँकेच्या उदारीकृत प्रेषण योजना (LRS) अंतर्गत परदेशात विविध कारणांसाठी पैसे पाठविण्याची परवानगी आहे.

 

यामध्ये प्रामुख्याने खालील बाबींचा समावेश होतो –

• उच्च शिक्षणासाठी

• राहणीमान व दैनंदिन खर्चासाठी

• वैद्यकीय उपचारासाठी

• भेट (Gift) म्हणून

• गुंतवणूक करण्यासाठी

• प्रवासासाठी

• जवळच्या नातेवाईकांच्या देखभालीसाठी

 

सध्या एका आर्थिक वर्षात एका निवासी भारतीय व्यक्तीस २,५०,००० अमेरिकन डॉलर्स (सुमारे ₹2 कोटींपेक्षा अधिक) पर्यंत रक्कम LRS अंतर्गत पाठविण्याची परवानगी आहे.

मुलगा किंवा मुलीला मिळालेली रक्कम करपात्र असते का?

नाही.

 

जर आई-वडिलांनी आपल्या मुलगा किंवा मुलीला पैसे पाठविले असतील तर ती रक्कम भेट म्हणून गणली जाते.

आयकर कायद्यानुसार आई-वडील हे जवळचे नातेवाईक असल्यामुळे अशा भेटीवर कोणताही आयकर लागत नाही.

म्हणजेच,

• पालकांनी पैसे पाठविले...

• मुलाने किंवा मुलीने ते स्वीकारले...

...यावर भारतात कोणताही भेटवस्तू कर किंवा आयकर लागत नाही.

मात्र त्या पैशातून पुढे व्याज, भाडे, शेअर्सवरील नफा किंवा इतर उत्पन्न मिळाल्यास त्या देशातील कर कायद्यानुसार कर लागू शकतो.

• टीसीएसम्हणजे नेमके काय? परदेशात पैसे पाठविताना अनेकांना वाटते की TCS म्हणजे अतिरिक्त कर भरावा लागतो. परंतु हे पूर्णपणे चुकीचे आहे.

• टीसीएस (स्त्रोतावर गोळा केलेला कर) म्हणजे बँक किंवा अधिकृत डीलर तुमच्या वतीने आगाऊ कर गोळा करतो. हा अतिरिक्त कर नसून पुढे आयकर विवरणपत्र (आयकर विवरणपत्र) भरताना त्याचा पूर्ण क्रेडिट मिळतो. जर तुमच्यावर कर देय नसेल तर ही रक्कम परत (परतावा) देखील मिळू शकते.

टीसीएस कधी लागू होतो? सध्याच्या नियमांनुसार एका आर्थिक वर्षात एलआरएस अंतर्गत एकूण ₹10 लाखांपर्यंत परदेशात पैसे पाठवल्यास टीसीएस लागत नाही. मात्र ₹10 लाखांपेक्षा जास्त रक्कम पाठविल्यास, त्या व्यवहाराच्या स्वरूपानुसार लागू असलेल्या दराने टीसीएस आकारला जातो.

शिक्षणासाठी पैसे पाठविताना : जर मुलाच्या किंवा मुलीच्या परदेशातील शिक्षणासाठी पैसे पाठविले जात असतील तर शिक्षणाशी संबंधित व्यवहारांवर आयकर कायद्यात विशेष तरतुदी आहेत. काही प्रकरणांमध्ये शिक्षण कर्जाद्वारे) रक्कम पाठविल्यास टीसीएस चा दर सवलतीचा असू शकतो.

राहणीमानासाठी पैसे पाठविताना भाडे, जेवण, हॉस्टेल, दैनंदिन खर्च किंवा इतर देखभालीसाठी पाठविलेली रक्कम देखील एलआरएस अंतर्गतच येते. जर एका आर्थिक वर्षातील एकूण रक्कम ₹10 लाखांच्या मर्यादेपेक्षा जास्त झाली, तर टीसीएस चे नियम लागू होतात.

भेट म्हणून पैसे पाठविल्यास : पालकांकडून मुलाला किंवा मुलीकडे पाठविलेली रक्कम Gift म्हणून आयकरमुक्त असली, तरी LRS अंतर्गत एकूण रक्कम ₹10 लाखांपेक्षा जास्त झाल्यास TCS लागू होऊ शकतो. म्हणूनच भेटवस्तू कर आणि टीसीएस या दोन पूर्णपणे वेगळ्या बाबी आहेत.

टीसीएस चे दर काय आहेत? १ एप्रिल २०२६ पासून लागू असलेल्या नियमांनुसार, एलआरएस अंतर्गत एका आर्थिक वर्षात एकूण ₹१० लाखांपर्यंत परदेशात रक्कम पाठविल्यास कोणताही टीसीएस लागू होत नाही. मात्र, ₹१० लाखांपेक्षा जास्त रक्कम पाठविल्यास रेमिटन्सच्या उद्देशानुसार टीसीएस आकारला जातो. स्वतःच्या निधीतून परदेशातील शिक्षणासाठी रक्कम पाठविल्यास ₹१० लाखांवरील रकमेवर २% टीसीएस लागू होतो. जर शिक्षणासाठीची रक्कम निर्दिष्ट वित्तीय संस्थेकडून घेतलेल्या शैक्षणिक कर्जातून पाठविली जात असेल, तर टीसीएस लागू होत नाही. त्याचप्रमाणे, परदेशातील वैद्यकीय उपचारासाठी पाठविलेल्या रकमेवर ₹१० लाखांवरील भागावर २% टीसीएस आकारला जातो. मात्र, मुलगा किंवा मुलीच्या राहणीमानाचा खर्च, देखभाल, भेट , गुंतवणूक किंवा इतर सर्वसाधारण एलआरएस व्यवहारांसाठी ₹१० लाखांवरील रकमेवर २०% टीसीएस लागू होतो.tcs and income tax rules परदेशी टूर पॅकेज खरेदी केल्यास संपूर्ण रकमेवर २% टीसीएस आकारला जातो. येथे एक बाब लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे की ₹१० लाखांची मर्यादा ही एका आर्थिक वर्षात LRS अंतर्गत केलेल्या सर्व परदेशी रेमिटन्सची एकत्रित मर्यादा आहे. तसेच, टीसीएस हा अतिरिक्त कर नसून आगाऊ कर संकलन आहे. आयकर विवरणपत्र भरताना या टीसीएस चा पूर्ण कर म्हणून लाभ मिळतो आणि कर देय नसल्यास संबंधित रक्कम परताव्याच्या स्वरूपातही मिळू शकते.

होय. ज्या व्यक्तीच्या पॅन वरून पैसे पाठविले जातात, त्या व्यक्तीला—

• आयकर भरताना टीसीएस चा क्रेडिट मिळतो,

• अंतिम करातून समायोजन करता येते,

• किंवा कर देय नसल्यास परतावा मिळतो.

पैसे पाठविताना कोणती कागदपत्रे आवश्यक असतात?

सामान्यतः बँक खालील कागदपत्रे मागते—

• पॅन कार्ड

• फॉर्म A2

• एलआरएस घोषणा

• शिक्षणासाठी प्रवेशपत्र

• फीची पावती

• पासपोर्ट

• व्हिसा (लागू असल्यास)

• केवायसी (कागदपत्रे)

उदाहरण

समजा एका आर्थिक वर्षात पालकांनी—

• शिक्षण शुल्कासाठी ₹8 लाख,

• राहणीमानासाठी ₹5 लाख

अशी एकूण ₹13 लाख रक्कम परदेशात पाठविली.

एकूण रक्कम ₹10 लाखांपेक्षा जास्त झाल्यामुळे, लागू असलेल्या नियमांनुसार अतिरिक्त रकमेवर टीसीएस आकारला जाऊ शकतो.

लक्षात ठेवाव्यात अशा महत्त्वाच्या गोष्टी

✓ मुलगा किंवा मुलीला पाठविलेली रक्कम भारतात आयकरपात्र नाही.

✓ पालकांकडून मिळालेली भेट पूर्णपणे करमुक्त असते.

✓ TCS म्हणजे अतिरिक्त कर नव्हे; तो फक्त आगाऊ कर संकलन आहे.

✓ पैसे पाठविताना स्वतःचा पॅन वापरणे आवश्यक आहे.

✓ बँकेची पावती, एलआरएस कागदपत्रे आणि फीची कागदपत्रे जतन करून ठेवा.

✓ वर्षभरात पाठविलेल्या एकूण रकमेवर लक्ष ठेवा.

निष्कर्ष

परदेशात शिक्षण किंवा नोकरी करणाऱ्या मुला-मुलींना आर्थिक मदत करणे ही आज अनेक भारतीय कुटुंबांची गरज बनली आहे. आयकर कायद्यानुसार अशा मदतीवर मुलाच्या किंवा मुलीच्या हातात कर लागत नाही. मात्र, परदेशी रक्कम पाठविताना एलआरएस आणि टीसीएस चे नियम समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

योग्य नियोजन, आवश्यक कागदपत्रे आणि आयकर विवरणपत्रामध्ये टीसीएस चा योग्य लाभ घेतल्यास कोणताही अतिरिक्त आर्थिक भार न पडता परदेशात निधी पाठविणे सहज शक्य होते.