चारही बाजूंनी संकटात पाकिस्तान!

A major challenge lies before Asim Munir पाकिस्तान सध्या एकाच वेळी अनेक गंभीर सुरक्षा आणि राजकीय संकटांचा सामना करत आहे. पाकिस्तानव्याप्त काश्मीर (PoK), बलुचिस्तान आणि खैबर पख्तुनख्वा या तीन महत्त्वाच्या भागांतील वाढत्या अस्थिरतेमुळे पाकिस्तानचे लष्कर आणि सरकारवर मोठा ताण निर्माण झाला आहे. या पार्श्वभूमीवर लष्करप्रमुख फील्ड मार्शल आसिम मुनीर यांच्यासमोर एकाच वेळी अनेक आघाड्यांवर परिस्थिती हाताळण्याचे आव्हान उभे राहिले आहे. पाकिस्तानव्याप्त काश्मीरमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने विधानसभेतील १२ निर्वासित राखीव जागा कायम ठेवण्याचा निर्णय दिल्यानंतर आंदोलनांना वेग आला आहे. आंदोलकांचा दावा आहे की हा वाद केवळ घटनात्मक नसून महागडी वीज, पिठाचा तुटवडा, विकासाचा अभाव आणि राजकीय हक्कांबाबतच्या दीर्घकालीन नाराजीशी संबंधित आहे.

 

 

परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी प्रशासनाने जॉइंट ॲक्शन कमिटी (JAC) च्या नेत्यांना अटक केली, संघटनेवर बंदी घातली, इंटरनेट सेवा बंद केली आणि १६ हजारांहून अधिक सुरक्षा कर्मचारी तैनात केले. या संघर्षात २० हून अधिक जणांचा मृत्यू झाल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले असून, आंदोलकांनी मुझफ्फराबादकडे लाँग मार्चची घोषणा केली आहे. काही गट आता पाकिस्तानपासून अधिक स्वायत्ततेची मागणीही करत आहेत. दुसरीकडे, बलुचिस्तानमध्ये पाणीटंचाई, कथित सक्तीने बेपत्ता करण्यात आलेल्या व्यक्तींचे प्रश्न आणि वाढत्या हिंसाचारामुळे असंतोष तीव्र झाला आहे. बलुच यकजेहती समिती (BYC) च्या नेतृत्वाखाली अनेक कुटुंबे आपल्या बेपत्ता नातेवाईकांच्या शोधासाठी आंदोलन करत आहेत. अलीकडील हल्ल्यांमध्ये मृत्यू झालेल्या पोलीस आणि सुरक्षा कर्मचाऱ्यांच्या कुटुंबीयांनीही सुरक्षा आणि न्यायाच्या मागणीसाठी आवाज उठवला आहे. सुरक्षा तज्ज्ञांच्या मते, ग्रामीण भागात सशस्त्र गटांचा प्रभाव वाढत असून, सरकारी नियंत्रण प्रामुख्याने प्रमुख शहरांपुरते मर्यादित राहिले आहे.

लष्करी ताफे, महामार्ग आणि सुरक्षा ठिकाणांवर वारंवार होणारे हल्ले, तसेच जाफर एक्सप्रेसवरील हल्ल्यांनी पाकिस्तानच्या सुरक्षा व्यवस्थेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे. याचा परिणाम चीनच्या गुंतवणुकीतील रेको दीकसारख्या मोठ्या प्रकल्पांवरही होत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे. वायव्येकडील खैबर पख्तुनख्वा प्रांतात तहरीक-ए-तालिबान पाकिस्तान (TTP) कडून सुरक्षा दलांवर सातत्याने हल्ले सुरू आहेत. त्याचवेळी अफगाणिस्तान सीमेवरही तणाव कायम असून, काही ठिकाणी अफगाण तालिबान आणि पाकिस्तान यांच्यात चकमकी झाल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे पाकिस्तानच्या लष्कराला पश्चिम आणि नैऋत्य अशा दोन्ही दिशांना मोठ्या प्रमाणावर सुरक्षा यंत्रणा तैनात करावी लागत आहे. या वाढत्या अंतर्गत संकटांमुळे पाकिस्तानची अर्थव्यवस्था आणि परकीय गुंतवणूकही दबावाखाली येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः चीनसारख्या गुंतवणूकदारांच्या प्रकल्पांच्या सुरक्षेबाबत प्रश्न निर्माण झाल्याने आर्थिक परिणाम अधिक गंभीर होऊ शकतात. दरम्यान, काही धोरणात्मक तज्ज्ञांचे मत आहे की, पाकिस्तानमध्ये अंतर्गत संकटे तीव्र झाल्यानंतर अनेकदा भारतासोबतचा तणाव वाढल्याची उदाहरणे इतिहासात दिसून आली आहेत. त्यामुळे सध्याच्या परिस्थितीत पाकिस्तान भारतासोबतचा तणाव वाढवण्याचा प्रयत्न करेल का, याकडेही लक्ष लागले आहे. सिंधू नदीच्या पाण्याच्या मुद्द्यावरून पाकिस्तानने भूमिका अधिक आक्रमक केली असून, पुढील काळात पाकिस्तान आणि लष्करप्रमुख आसिम मुनीर कोणती भूमिका घेतात, यावर प्रादेशिक घडामोडींचे लक्ष केंद्रित झाले आहे.