रथाची दोरी... मोक्षाची वाट, जगन्नाथांचा दिव्य प्रवास सुरू!

Lord Jagannath's rathayatra हिंदू धर्मातील सर्वात भव्य आणि ऐतिहासिक धार्मिक सोहळ्यांपैकी एक मानली जाणारी भगवान जगन्नाथांची रथयात्रा गुरुवारी, १६ जुलै रोजी पुरी येथे मोठ्या उत्साहात सुरू झाली. भगवान जगन्नाथ, त्यांचे थोरले बंधू बलभद्र आणि बहीण सुभद्रा हे तिघेही आपल्या पारंपरिक लाकडी रथांमधून श्रीमंदिरातून गुंडिचा मंदिराकडे रवाना झाले. धार्मिक परंपरेनुसार, भगवान जगन्नाथ सात दिवस गुंडिचा मंदिरात मुक्काम करतात. गुंडिचा देवी यांना भगवान जगन्नाथांची आत्या मानले जाते.रथयात्रेदरम्यान देश-विदेशातून लाखो भाविक पुरीत दाखल झाले असून, भगवानांच्या रथाला दोरी लावून ओढण्याची परंपरा मोठ्या श्रद्धेने पाळली जात आहे.

 

धार्मिक मान्यतेनुसार, रथाच्या दोरीला स्पर्श करणेही अत्यंत शुभ मानले जाते. दरवर्षी आषाढ महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील द्वितीया तिथीला रथयात्रा काढली जाते. मात्र, या सोहळ्याची तयारी वसंत पंचमीपासूनच सुरू होते. पौराणिक कथेनुसार, देवी सुभद्राने एकदा भगवान जगन्नाथ आणि बलभद्र यांच्याकडे नगरभ्रमणाची इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानंतर तिन्ही भावंडे स्वतंत्र रथांवरून नगरदर्शनासाठी निघाली. हा दिवस आषाढ शुक्ल द्वितीया असल्याने तेव्हापासून याच दिवशी रथयात्रा काढण्याची परंपरा सुरू असल्याचे मानले जाते.

दुसऱ्या आख्यायिकेनुसार, राजा इंद्रद्युम्न भगवान ब्रह्मदेवांना पुरी येथे आणण्यासाठी ब्रह्मलोकात गेले असताना त्यांची पत्नी राणी गुंडिचा यांनी पती परत येईपर्यंत कठोर तपश्चर्या केली. शतकानंतर राजा इंद्रद्युम्न भगवान ब्रह्मदेवांसह परतल्यानंतर श्रीजगन्नाथ मंदिरात प्राणप्रतिष्ठा करण्यात आली. त्यानंतर भगवान जगन्नाथांनी राणी गुंडिचा यांना आईप्रमाणे प्रतीक्षा केल्याबद्दल आत्याचा मान दिला. ज्या ठिकाणी त्यांनी तपश्चर्या केली होती, तेच आजचे प्रसिद्ध गुंडिचा मंदिर मानले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार, भगवान जगन्नाथांनी त्या स्थळाला 'देवी पीठ' म्हणून ओळख मिळण्याचा आशीर्वाद दिला आणि आपल्या भावंडांसह तेथे दरवर्षी येणाऱ्या या प्रवासाला 'रथयात्रा' म्हणून ओळख मिळाली.

धार्मिक मान्यतेनुसार, जगन्नाथ रथयात्रेत सहभागी होऊन रथ ओढणाऱ्या भाविकांना १०० यज्ञांइतके पुण्य प्राप्त होते. भगवान जगन्नाथांच्या कृपेने जीवनात सुख, समृद्धी आणि आध्यात्मिक उन्नती लाभते, अशी श्रद्धा आहे. या रथयात्रेत भगवान जगन्नाथ नंदीघोष या पिवळ्या-लाल रंगाच्या रथावर विराजमान असतात. भगवान बलभद्र तळध्वज या लाल रंगाच्या रथावर आरूढ होतात, तर देवी सुभद्रा दर्पदलन या काळ्या आणि लाल रंगाच्या रथातून भक्तांना दर्शन देतात. हजारो वर्षांची परंपरा जपणारी ही रथयात्रा आजही जगभरातील भाविकांसाठी श्रद्धा आणि भक्तीचे प्रमुख आकर्षण ठरली आहे.