महानदी खोऱ्यात ‘समुद्र मंथन’; भारताला मिळणार तेलाचा खजिना?

ongc भारताच्या ऊर्जा क्षेत्रासाठी महत्त्वपूर्ण मानल्या जाणाऱ्या मोहिमेला आता वेग आला आहे. सरकारी मालकीची ऑइल अँड नॅचरल गॅस कॉर्पोरेशन अर्थात ओएनजीसीने महानदी खोऱ्यात आपल्या पहिल्या खोल समुद्रातील अन्वेषण विहिरीचे खोदकाम सुरू केले आहे. केंद्रीय पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्री हरदीप सिंग पुरी यांच्या हस्ते नवी दिल्ली येथून आभासी पद्धतीने या महत्त्वाकांक्षी मोहिमेचा शुभारंभ करण्यात आला. ‘समुद्र मंथन’ या अभियानांतर्गत सुरू करण्यात आलेली ही मोहीम भारताला ऊर्जा क्षेत्रात अधिक आत्मनिर्भर करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल मानली जात आहे.

 

 

  

ओएनजीसीची एमएन-डीडब्ल्यू१८-१-एच-डी ही अन्वेषण विहीर ओडिशाच्या किनाऱ्यापासून सुमारे २३ सागरी मैल अंतरावर, कोणार्कजवळील महानदी खोऱ्यात खोदली जात आहे. खोल आणि अति-खोल समुद्रातील तेल व नैसर्गिक वायूच्या संभाव्य साठ्यांचा शोध घेण्यासाठी सुरू करण्यात आलेल्या या मोहिमेमुळे भारताच्या समुद्री ऊर्जा संसाधनांच्या शोधाला नवी दिशा मिळणार आहे.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी १५ ऑगस्ट २०२५ रोजी स्वातंत्र्यदिनाच्या भाषणातून भारताच्या महासागरांमध्ये दडलेल्या तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या संभाव्य साठ्यांचा शोध घेण्यावर भर दिला होता. त्यानंतर सरकारने महासागरातील सुमारे १० लाख चौरस किलोमीटरचे प्रतिबंधित क्षेत्र अन्वेषण आणि संशोधनासाठी खुले केले. या निर्णयामुळे देशाच्या ऊर्जा क्षेत्रासमोर नव्या शक्यता निर्माण झाल्या आहेत.

 

 

 

 

तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, भारताच्या पूर्व आणि पश्चिम किनारपट्टीवरील सागरी खोऱ्यांमध्ये समुद्रसपाटीपासून सुमारे ३,००० मीटर खोलीपर्यंत ५,६०० दशलक्ष मेट्रिक टन तेल समतुल्यापेक्षा अधिक हायड्रोकार्बन संसाधने असण्याची शक्यता आहे. कावेरी, महानदी आणि अंदमान खोऱ्यांमध्ये यापूर्वी मिळालेल्या यशामुळे भारताच्या समुद्राखालील ऊर्जा साठ्यांबाबतच्या अपेक्षा आणखी वाढल्या आहेत.

खोल समुद्रातील अन्वेषणाला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देण्यासाठी ओएनजीसीने ५ जानेवारी २०२६ रोजी मुंबईत ‘डीपएक्स’ अर्थात डीपवॉटर एक्सप्लोरेशन मिशन सेंटरची स्थापना केली आहे.ongc ‘एक कंपनी, एक डेटा’ या संकल्पनेवर आधारित हे केंद्र भूवैज्ञानिक माहिती, आधुनिक तंत्रज्ञान, तज्ज्ञांचे कौशल्य आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य यांना एकत्र आणण्याचे काम करणार आहे.

महानदी खोऱ्यात सुरू झालेली ही मोहीम यशस्वी ठरल्यास भारताच्या ऊर्जा क्षेत्रासाठी मोठा बदल घडू शकतो. देशाच्या आयातीत तेलावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी देशांतर्गत उत्पादन वाढवणे हा सरकारचा प्रमुख उद्देश आहे. त्यामुळे ओएनजीसीच्या या खोल समुद्रातील शोधमोहिमेकडे केवळ एका विहिरीच्या खोदकामापेक्षा भारताच्या भविष्यातील ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने एक मोठी आणि निर्णायक सुरुवात म्हणून पाहिले जात आहे.

हवे असल्यास याच बातमीसाठी मी आता **अधिक प्रभावी मुख्य मथळा, उपमथळा आणि डिजिटल/वेब पोर्टलसाठी आकर्षक शीर्षकांचे १० पर्याय**ही देऊ शकतो.