आयव्हीएफबाबतचे गैरसमज दूर करा; जाणून घ्या सत्य!

clear up misconceptions about ivf नैसर्गिकरीत्या गर्भधारणा होण्यात अडचणी येणाऱ्या दाम्पत्यांसाठी इन-विट्रो फर्टिलायझेशन म्हणजेच आयव्हीएफ हे आधुनिक वैद्यकशास्त्रातील महत्त्वाचे वरदान मानले जाते. दरवर्षी २५ जुलै रोजी जागतिक आयव्हीएफ दिन साजरा केला जातो. १९७८ मध्ये जगातील पहिले आयव्हीएफ बाळ लुईस ब्राउन हिचा जन्म झाला आणि त्यानंतर प्रजनन उपचारांच्या क्षेत्रात मोठी क्रांती घडली. जवळपास पाच दशकांनंतर आयव्हीएफ हे केवळ उपचाराचे माध्यम न राहता अपत्यप्राप्तीची आशा गमावलेल्या अनेक कुटुंबांसाठी आशेचा किरण ठरले आहे.

 

 

बदलती जीवनशैली, वाढत्या वयात होणारे विवाह, ताणतणाव, लठ्ठपणा, हार्मोनल असंतुलन, पॉलीसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (पीसीओएस), एंडोमेट्रिओसिस आणि पुरुषांमधील शुक्राणूंच्या गुणवत्तेत होणारी घट यामुळे वंध्यत्वाच्या समस्यांमध्ये वाढ होत असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. ऑलँटिस हेल्थकेअर, नवी दिल्ली येथील प्रसूती व स्त्रीरोग विभागाचे अध्यक्ष डॉ. मनन गुप्ता यांनी आयव्हीएफविषयी असलेल्या अनेक गैरसमजांवर प्रकाश टाकला आहे. आयव्हीएफ प्रक्रियेत स्त्रीचे अंडे आणि पुरुषाचे शुक्राणू प्रयोगशाळेत फलित केले जातात. त्यातून तयार झालेला भ्रूण योग्य अवस्थेत आल्यानंतर स्त्रीच्या गर्भाशयात रोपण केला जातो. त्यामुळे नैसर्गिक गर्भधारणेत अडथळा निर्माण करणाऱ्या काही वैद्यकीय समस्यांवर मात करण्यास मदत होते.

 

दोन्ही फॅलोपियन ट्यूब बंद असणे, पुरुषाच्या शुक्राणूंची संख्या किंवा गुणवत्ता कमी असणे, एंडोमेट्रिओसिस, दीर्घकाळापासून सुरू असलेले आणि कारण स्पष्ट न झालेल्या वंध्यत्वाचे निदान, ३५ वर्षांपेक्षा अधिक वय, आययूआय उपचार वारंवार अयशस्वी होणे तसेच काही विशिष्ट अनुवांशिक आजार टाळण्याची गरज असलेल्या परिस्थितीत डॉक्टर आयव्हीएफचा सल्ला देऊ शकतात. आयव्हीएफच्या यशामध्ये स्त्रीचे वय हा महत्त्वाचा घटक मानला जातो. वयाच्या ३५ वर्षांनंतर अंड्यांची संख्या आणि गुणवत्ता कमी होण्यास सुरुवात होते. त्यामुळे गर्भधारणेची शक्यता हळूहळू कमी होऊ शकते. एका वर्षाहून अधिक काळ नैसर्गिकरीत्या प्रयत्न करूनही गर्भधारणा होत नसल्यास प्रजनन तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे असल्याचे डॉक्टर सांगतात.

 

आयव्हीएफद्वारे जन्मलेली मुले सामान्य नसतात, हा सर्वात मोठा गैरसमज असल्याचे तज्ज्ञ स्पष्ट करतात. वैज्ञानिक अभ्यासानुसार आयव्हीएफद्वारे जन्मलेली मुले सामान्य आणि निरोगी असतात. इतर मुलांप्रमाणेच त्यांची वाढ आणि विकास होतो. त्याचप्रमाणे आयव्हीएफ प्रत्येक वेळी यशस्वी होते, असेही नाही. स्त्रीचे वय, अंड्यांची गुणवत्ता, भ्रूणाची स्थिती आणि इतर आरोग्यविषयक घटकांवर उपचाराचे यश अवलंबून असते. त्यामुळे काही दाम्पत्यांना एकापेक्षा अधिक उपचारचक्रांची गरज भासू शकते.

 

आयव्हीएफ हा केवळ महिलांच्या समस्यांवरील उपचार आहे, हा समजही चुकीचा आहे. वंध्यत्वाच्या सुमारे ४० ते ५० टक्के प्रकरणांमध्ये पुरुषांशी संबंधित कारणेही जबाबदार असतात. त्यामुळे वंध्यत्वाच्या तपासणी आणि उपचारांमध्ये दोन्ही जोडीदारांचा सहभाग आवश्यक आहे. आयव्हीएफच्या यशासाठी वैद्यकीय उपचारांसोबतच जीवनशैलीकडे लक्ष देणेही महत्त्वाचे आहे. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप, तणावाचे योग्य व्यवस्थापन, धूम्रपान व मद्यपान टाळणे आणि वजन नियंत्रणात ठेवणे यामुळे प्रजनन आरोग्याला मदत होऊ शकते.

 

दरम्यान, शिक्षण, करिअर किंवा वैयक्तिक कारणांमुळे मातृत्व पुढे ढकलू इच्छिणाऱ्या महिलांमध्ये अंडे गोठवण्याचा पर्यायही वाढत आहे. भविष्यात गर्भधारणेची शक्यता टिकवून ठेवण्यासाठी ही प्रक्रिया उपयोगी ठरू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, अंडे गोठवण्यासाठी ३० वर्षांपर्यंतचे वय तुलनेने आदर्श मानले जाते. मात्र, प्रत्येक महिलेची वैयक्तिक वैद्यकीय स्थिती वेगळी असल्याने अशा निर्णयापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.