दारू नाही तर ‘या’ सवयींमुळेही होतो फॅटी लिव्हर!

these habits can also cause fatty liver फॅटी लिव्हर म्हणजेच यकृतामध्ये अतिरिक्त चरबी जमा होण्याची समस्या आजकाल मोठ्या प्रमाणात वाढताना दिसत आहे. सुरुवातीच्या टप्प्यात या आजाराची लक्षणे स्पष्टपणे जाणवत नसल्याने त्याला ‘सायलेंट किलर’ असेही म्हटले जाते. मात्र, वेळेत उपचार आणि जीवनशैलीत बदल न केल्यास यकृत सिरोसिस आणि यकृत निकामी होण्याचा धोका वाढू शकतो. फॅटी लिव्हर म्हटले की अनेकांच्या मनात सर्वप्रथम अल्कोहोलचे सेवन येते. मात्र, प्रसिद्ध योगगुरू आणि ‘द योग इन्स्टिट्यूट’च्या संचालिका डॉ. हंसाजी योगेंद्र यांच्या मते, अल्कोहोल हे फॅटी लिव्हरचे एकमेव प्रमुख कारण नाही. आजच्या काळात चयापचय क्रियेतील बिघाड आणि चुकीची जीवनशैली हेही या समस्येमागील महत्त्वाचे घटक आहेत.

 

 

 

चिप्स, पिझ्झा, बर्गर, बिस्किटे आणि केक यांसारख्या अति-प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांचे वारंवार सेवन, तसेच अनारोग्यपूर्ण जीवनशैली यामुळे यकृतावर अतिरिक्त ताण पडू शकतो. सतत थकवा जाणवणे, जेवणानंतर शरीर जड होणे आणि सुस्ती येणे ही शरीराकडून मिळणारी काही सूक्ष्म संकेत असू शकतात. मात्र, अनेकजण या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतात. यकृताचे आरोग्य सुधारण्यासाठी योगासने आणि नियमित शारीरिक हालचाल फायदेशीर ठरू शकते. मंडुकासन, नौकासन, अर्ध मत्स्येंद्रासन, भुजंगासन, सेतुबंधासन, अधोमुख श्वानासन, सूर्य नमस्कार, प्राणायाम आणि सूर्य भेदन यांसारख्या योगप्रकारांचा सराव तणाव कमी करण्यास, वजन नियंत्रित ठेवण्यास आणि पचनक्रिया सुधारण्यास मदत करू शकतो. अग्निसार क्रिया आणि कपालभाती यांचाही यकृताच्या आरोग्यासाठी उपयोग केला जातो.

 

 

आहारात काही साधे बदल केल्यानेही यकृताच्या आरोग्याला मदत होऊ शकते. एक चमचा बडीशेप रात्रभर पाण्यात भिजवून ठेवून सकाळी ते पाणी कोमट करून गाळून पिण्याचा सल्ला दिला जातो. जेवणानंतर जिऱ्याचे पाणी किंवा अजमोदाचे पाणी घेणेही फायदेशीर मानले जाते. जेवणांच्या दरम्यान लिंबू आणि चिमूटभर हळद घातलेले पाणी घेण्याचा पर्यायही सांगितला जातो.

 

 

हळदीतील कर्क्यूमिन यकृतातील एन्झाइम्सच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. याशिवाय रिकाम्या पोटी पपई, दररोज बीटचे काही तुकडे आणि नाश्त्यात भिजवलेले बदाम यांचा आहारात समावेश केल्याने लिपिड चयापचय नियंत्रित ठेवण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, फॅटी लिव्हरचे निदान झाल्यास केवळ घरगुती उपाय किंवा योगावर अवलंबून न राहता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. प्रत्येक व्यक्तीची आरोग्यस्थिती वेगळी असल्याने कोणताही आहार किंवा व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.