ओझोन प्रदूषणाचा वाढता धोका

ozone pollution दिल्ली-एनसीआरमध्ये हिवाळ्यात वायू प्रदूषणाचा त्रास सर्वश्रुत आहे. मात्र, उन्हाळ्यातही एक अदृश्य धोका नागरिकांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम करत असल्याचे समोर आले आहे. ओझोन प्रदूषणामुळे फुफ्फुसे आणि हृदयावर गंभीर परिणाम होत असून तज्ज्ञांनी याबाबत सावधगिरी बाळगण्याचा इशारा दिला आहे. अलीकडेच विज्ञान आणि पर्यावरण केंद्र ने सादर केलेल्या अहवालात दिल्ली-एनसीआर हा ओझोन प्रदूषणामुळे सर्वाधिक प्रभावित भागांपैकी एक असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. या प्रदूषणाचा परिणाम केवळ मानवी आरोग्यावरच नाही, तर शेती आणि पिकांवरही होत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.

 

 

तज्ज्ञांच्या मते, ओझोन हा थेट वाहनांमधून किंवा कारखान्यांतून बाहेर पडणारा वायू नाही. वातावरणातील नायट्रोजन ऑक्साईड आणि व्होलॅटाईल ऑरगॅनिक कंपाऊंड्स हे सूर्यप्रकाश आणि उच्च तापमानाच्या संपर्कात आल्यावर ओझोन तयार होतो. उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने आणि प्रखर सूर्यप्रकाशामुळे ओझोनची निर्मिती वेगाने होते. डॉक्टरांच्या मते, ओझोन प्रदूषणाचा सर्वाधिक फटका श्वसनसंस्थेला बसतो. यामुळे डोळ्यांची जळजळ, घसा खवखवणे, सतत खोकला, श्वास घेण्यास त्रास आणि छातीत जडपणा जाणवू शकतो. विशेषतः दमा, ब्राँकायटिस आणि दीर्घकालीन अवरोधक फुफ्फुस विकार असलेल्या रुग्णांसाठी हा धोका अधिक गंभीर ठरू शकतो.

 

याशिवाय वृद्ध, गर्भवती महिला आणि लहान मुलांनाही ओझोन प्रदूषणाचा अधिक फटका बसू शकतो. दीर्घकाळ या प्रदूषणाच्या संपर्कात राहिल्यास फुफ्फुसांची कार्यक्षमता घटण्याची शक्यता असून श्वसनविकार आणि हृदयविकाराचा धोकाही वाढतो. तज्ज्ञांनी नागरिकांना दुपारी १२ ते ४ या वेळेत अनावश्यकपणे घराबाहेर न पडण्याचा सल्ला दिला आहे. या काळात ओझोनची पातळी सर्वाधिक असते. पुरेसे पाणी पिणे, मास्कचा वापर करणे, जास्त श्रमाची कामे टाळणे आणि हवेच्या गुणवत्तेवर लक्ष ठेवणे आवश्यक असल्याचे डॉक्टरांनी सांगितले आहे. ओझोन प्रदूषण नियंत्रणासाठी वैयक्तिक वाहनांचा वापर कमी करून सार्वजनिक वाहतुकीला प्राधान्य देणे आणि प्रदूषणाचे स्रोत कमी करणे ही काळाची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.